Бақылау деп нені айтамыз,эксперимент деп ше? Олардың бір бірінен ерекшелігі неде, ұқсастығы ше?
Бақылау және эксперимент — бұл ғылыми зерттеулерде қолданылатын екі негізгі әдіс.
Бақылау — бұл объектілер мен процестерді сырттан қарап зерттеу. Бақылау барысында ғылыми қызметкер қандай да бір нәрсені қатыссыз, яғни араласпастан бақылайды. Мысалы, табиғатта белгілі бір құбылыстарды немесе жануарлардың мінез-құлқын бақылау. Бақылау көмегімен біз көп мәлімет жинай аламыз, бірақ оған себепті байланыс орнату қиын.
Эксперимент — бұл арнайы жағдайлар жасау арқылы объектілер мен процестерді зерттеу. Эксперимент барысында зерттеуші өз бетімен өзгертулер енгізеді, сондықтан нәтижелерді бақылау кезінде себеп-салдар байланысын анықтау әлдеқайда жеңіл болады. Мысалы, химиялық реакцияларды немесе физикалық заңдарды зерттеу үшін эксперимент жасауға болады.
Араларындағы айырмашылықтар:
- Әрекет сипаты: Бақылау — бұл пассивті зерттеу, ал эксперимент — активті зерттеу.
- Нәтиже алудың тәсілі: Экспериментте зерттеуші белгілі бір факторларды өзгертеді, ал бақылауда зерттеуші тек бақылаушы болып табылады.
- Себеп-салдар байланысы: Эксперимент арқылы себеп-салдар байланысын анықтау мүмкіндігі жоғары, ал бақылауда осы байланыс қалыптаспауы мүмкін.
Ұқсастықтары:
- Екеуі де мәліметтер жинауда пайдаланылады.
- Екеуі де ғылыми әдістер болып табылады, яғни ғылыми зерттеулерде қолданылатын жүйелі тәсілдер.
- Екеуі де объектілер мен процестердің ерекше аспектілерін түсінуге мүмкіндік береді.
Осылайша, бақылау және эксперимент — ғылыми зерттеулерде бір-бірін толықтыра отырып, маңызды рөл атқарады.
