Ферменттердің бәсекелес және бәсекелес емес ингиберлеуін салыстырыңыз
Ферменттердің бәсекелес және бәсекелес емес ингибирлеуі – бұл ферменттердің активтілігін төмендететін екі негізгі механизм. Олардың арасында бірқатар айырмашылықтар бар:
Бәсекелес ингибирлеу
Механизм: Бәсекелес ингибиторлар ферменттің активті орталығына бәсекелесіп, субстратпен бәсекелеседі. Яғни, олар ферменттің активті орталығына шығу үшін субстратпен бәсекелеседі.
Тиімділігі: Бәсекелес ингибиторлары субстрат концентрациясы артқан сайын өзінің ингибирлеуші әсерін жоғалтады. Яғни, субстраттың концентрациясы жоғарылаған сайын, ингибиторының әсері әлсірейді.
К.м. өзгерісі: В максималды реакция жылдамдығы (Vmax) өзгермейді, бірақ Michaelis константасы (Km) артады. Бұл, ингибитордың болуы реакцияға қажетті субстраттың концентрациясын жоғарылатуды талап етеді.
Мысал: Мысалы, метадон - опиаттарды алмастыратын құрал, ол бәсекелес ингибитор болып табылады.
Бәсекелес емес ингибирлеу
Механизм: Бәсекелес емес ингибиторлар ферменттің активті ортасына емес, ферменттің басқа бөліктеріне байланысады. Олар ферменттің құрылымын өзгертіп, активтілігін төмендетеді.
Тиімділігі: Субстрат концентратциясы өзгерсе де, бәсекелес емес ингибиторлардың әсері өзгермейді. Яғни, субстраттың концентрациясын жоғарылатқаннан кейін де ингибитордың әсері сақталады.
К.м. өзгерісі: В максималды реакция жылдамдығы (Vmax) азаяды, бірақ Michaelis константасы (Km) өзгермейді. Бұнда, ингибитордың әсерімен ферменттің максималды активтілігі төмендейді.
Мысал: Алопуринол – бәсекелес емес ингибитор, ол ксантин оксидазаны ингибирлейді.
Қорытынды
Ферменттердің бәсекелес және бәсекелес емес ингибирлеуі — ферменттік реакцияларды реттеудің маңызды механизмдері. Бәсекелес ингибитор фермент активтілігінің өзгеруіне негізінен субстрат концентрациясына байланысты болса, бәсекелес емес ингибитор ферменттің активтілігін өзгертіп, субстрат концентрациясына тәуелсіз әсер етеді.
