§3. ИНДИАЛДЫ ҚОҒАМНАН АҚПАРАТТ ҚОҒАМҒА ӨТУ. ҒЫЛЫМИ-ТЕХНИКАЛЫ ПРОГРЕСС Индустриалды қоғамның дамуы. Бүгінгі ақпараттық қоғамның қалыптасуы бірнеше ақпараттық төңкерістің нәтижесінде жүзеге асты. Адамзат өркениетінің даму тарихында ақпаратты өңдеуде, өндірісте, өмір салты мен кұндылықтар жүйесінде түбегейлі өзгерістер болды. Ақпараттық қоғамның негізі алғаш жазу пайда болған дүниеде қаланды, сосын кітап басып шығару кезеңіне өтті, үшіншісі, дүниеге электрлендірудің енуімен дамыса, төртіншісі, компьютер заманының келуімен қалыптасты. Әрбір сатыдан өткен сайын ақпараттың ағыны жылдам өсіп отырған- дығын байқауға болады. Ғаламтордың пайда болуы ақпарат ал- масуды заманауи деңгейге әкеліп отыр. Бүгінгі адамзат қоғамы ақпараттық қоғам болып табылады, себебі ақпаратты пайдалану өмірдің барлық саласын қамтып отыр. Еуропа мен Солтүстік Американың капиталистік елдерінің әлеуметтік-экономикалық дамуында сапалы өзгерістер болып өтті. Ұлыбританиядан бастап бірқатар жетекші капиталистік елдерде комір мен болат индустриясының» доурені отті, яғни индустрияландырудың негізі ретінде ауыр өнеркәсіптің жылдам дамуы Режелді. Теміржолдар курылысының қызу қарқыны баяулады. Солтүстік Америкада Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында бос жатқан жерлерді отарлау аяқталды. Бопиталистік экономикалык мен жана асты бағыты жаңа технологиялар мен жаңа тех ника саналды. ХХ ғасырдың басынан бастап екінші өнеркәсіп революциясы жүре бастады. Қазіргі заманның басты белгілері ретінде трансконтиненталдық теміржолдар мен күрежолдар, мұхиттағы бумен жүретін кемелер, электр және дизель моторлары, автомобиль дер мен ұшақтар, телефон мен радио пайда болды. Еуропа елдерінің көпшілігінде жеке кәсіппен айналысушы түрғындардың жартысынан көбі ауылшаруашылығында еңбек етті. Ал Шығыс елдері мен Латын Америкасының бірқатар елдерінде алі де индустрияландыру үрдісі басталмаған еді. Сонымен әлемнің көптеген елдері мен халықтарының алдында ХХ ғасырдың ба сынан бастап орасан зор міндет «жаңғыруға бет бұру» немесе модернизацияле паму міндеті тұрды. ХХ ғасырдың басында технологиялық сауатты елдер қатарына бірнеше алдыңғы қатарлы дамыған елдер Ұлыбритания, Германия, АҚШ, Франция мен Бельгияны жатқызуға болатын еді. Индустрияландырудың жеделдетілген жолына осы онжылдықтарда Швеция, Италия, Ресей, Австро-Венгрия, Канада, Жапония сияқты елдер түсті. Германия индустрияландырудың аяқ кезіне үлгеріп, қатарға қосылды. Ол әсіресе химия өнеркәсібі мен электр энергетикасы сияқты озық салаларды дамытуда, аса ірі зауыттар салу мен қаржы мекемелері, банктерді шоғырландыруда зор табыстарға ие болды. Көптеген индустриалды елдердің әлеуметтік салалардағы реформаларға өтуі, білім беру мен денсаулық сақтау салаларын дамытуы енбек өнімділігін, бәсекеге қабілеттілікті арттыру, өндірістің өсу карлеуметтік парылатуға алғышарт кілікті арттыру, ондірістің катар элем реф шиеленісті бәсендетуге мүмкіндік туғызды. Осындай реформалардың бастамашысы Германия болды. Барлық индустриалды елдер білім беруге, ғылымға, денсаулық сақтауға мол қаржы жұмсай бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында Батыстың дамыған елдерінде ересек тұрғындардың 9/10 бөлігі са- сатты, ал білім берудің орташа деңгейі 8 жыл болды. ХХ ғасырдың басында дамыған капиталистік елдерде қоғам мен өнеркәсіп құрылымдарында, үлттық байлықта сапалы өзгерістер жүрді. Индустриалды өркениет қалыптасты. Жаратылыстану саласындағы революциялар. ХХ ғасырдың ба сында қоғамдық дамуға ғылым мен техниканың ықпалы зор болды. Осы уақытта ірі ғылыми жаңалықтар ашылып, қоршаған орта тура- лы қалыптасқан түсініктерді қайта қарастыруға тура келді. Мұны жаратылыстанудағы революция деп атады. Ғылымдағы жетекші орында Батыс Еуропа елдері Англия, Германия және Франция болды. Ағылшын физигі Дж. Томсон атомның құрамына кіретін алғашқы қарапайым бөлшек электронды ашты. Осыған дейін атом материяның бөлінбейтін ең кіші бөлшегі саналып келсе, енді оның өзі де өте кішкене ұсақ бөлшектерден тұратындығы белгілі болды. А.Беккерель, Пьер және Мария Кюридің радиоактивтіліктің әсерін зерттеуі кейбір элементтердің өзінен энергия шығаратындығы туралы қорытындыға өкелді. Бұл осыған дейінгі энергияның сақталуы туралы заңды қайта қарастыруды қажет етті. Неміс физигі М.Планк энергия, бұрын ойлағандай, тұтас ағын түрінде емес, ол жекелеген шоғыр немесе квант 50- лып тарайтынын анықтады. Ағылшын физигі Э. Резерфорд алғашқы атомның моделі туралы теорияны ұсынды, ол бойын ша атом Күн жүйесіне ұқсас: оң ядроның төңірегінде теріс зарядты қозғалып жүреді. Бұл теорияны дат физигі Н.Бор толықтырды. Ол бір орбитадан екінші орбитаға ауысатыны туралы түсінік енгізді. Сонымен атом құрылысы өзге- ріп отырады: энергия кванты жүтылады не шығарылады. Планк Бордың идеялары физиканың ерекше саласы кванттық планетарлык зарядталған электрондар А.Эйнштейн пен еханиканы уақыт, материя туралы дәстүрлі механиканың негізін қалады. өзгерістер болды. 1905 жылы неміс физигі А. Эйнштейн «Козға. лыстағы денелер электрдинамикасы» атты еңбегін жариялады. Дысталыстырмалылық теориясының негізі қаланды. Эйнштейн Дарақтың жылдамдығы вакуумде түракткендігін арык көзінің жарықтың жа бағытына байланысты емес екендігі және кез кел ген өзара әсердің шегі болатындығын дәлелдеді. Дене жарықтың нен дамдығына жуық жылдамдықпен козгабсолютті, кенін мас. басы ұлғаяды, ал уақыт жүрісі баяулайды. Абсолютті, кеңістік пен уақытты бақылаушыдан тәуелсіз ештеңе де болмайды. Іргелі және салалық ғылымдардың дамуы. Материяның құрылы сы туралы жаңалықтар пәнаралық ғылымдардың пайда болуына себепші болды. Атом құрылысы туралы электрондық теория орыс ғалымы Д. И. Менделеев ашқан химиялық элементтердің периодтық заңына жаңаша көзқараспен қарауды қажет етті. Периодтық жүйе дегі элементтің реттік саны химиялық қана емес, сонымен бірге физикалық та мазмұнға ие екендігі белгілі болды. Өйткені ол кез келген атомның сыртқы қабатындағы электрондар санына сәйкес келді. Физика мен химия арасындағы тығыз байланые физикалық химия сияқты пәннің пайда болуына әкелді. Ол пән химиялық реакциялар кезіндегі физикалық құбылыстарды зерттеумен айна- лысты. Жылдам қарқынмен электрхимия, фотохимия, биохимия және химиялық фармакология дами бастады. Биология ғылымының жетістіктері медицинаның дамуы на үлкен серпіліс берді. Данышпан ғалым, француз бактериологі Л. Пастердің зерттеулерін жалғастыра отырып, Парижде алғаш рет бірқатар аурулардан сібір жара сынан, тауық індетінен және құтыру дан сақтандыратын екпелер жасап шығарылды. Неміс микробиологі Р.Кох жене оның шәкірттері құрт ауруының, обаның, дифтерияның қоздырғыштарын тапты жөне олар- дан емдейтін дәрілерді жасады. Химияның жетістіктері нәтижесінде медицина жаңа дәрі-дәрмектермен толықты. Дәрігерлердің дәрі қор ларында қазіргі бізге кеңінен белгілі аспирин, пирамидон жөне басқа да дәрі-дәрмектер болды. Әртүрлі елдердің дәрігерлері санитария мен гигиенаның негіздерін, індеттің алдын алу мен ескерту ша- раларын жасап шығарды. М.Кюри Жаңа техника мен жаңа технологиялар. Ғылыми ойдың жетіс тіктері жаңа техника мен жаңа технологиялардың қарқынды дамуы- на жол ашты. Алдыңғы қатарға электр энергетикасы, машина жасау, металлургия, тау-кен ісі, химия өнеркәсібі мен көлік шықты. Талантты американдық механик, кейін ірі өнеркәсіп иесіне айналған іскер Г.Форд автомобильдердің бірнеше түрін құрастырып, сынақтан өткізді. Ол атақты «Форд-Т» моделіне айналған желілік өндірісті 1908 жылы іске қосты. Автомобильдермен қатар ХХ ғасырдың басында басқа да техни- калық жетістіктер енгізілді: А.Г.Белл ойлап тапқан телефон үнемі жетілдіріліп отырды. А.С.Попов пен Г.Марконидің радио- қабылдағыштары, фонограф Т.А.Эдисонның, ағайынды кинемато- граф Люмьерлердің жасаған бұйымдары қолданысқа енді. Қала- ларды, тұрғын үйлерді және өнеркәсіп орындарын электрмен жарық- тандыру маңызды жаңалық болды. Германияда алғашқы трамвай жолы іске қосылды. Лондонда, Нью-Йоркте, Будапеште, Парижде және басқа қалаларда жерасты теміржолы метро пайда болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында автоматты винтовкалар- дың бірнеше түрі құрастырылды. Автоматтандыру үрдісі артиллерия- да да жүрді, жартылай автоматты қарулардың алғашқы үлгілері пайда бола бастады. Францияда, Англияда, Ресейде және Австро-Венгрияда алғашқы брондалған шынжыртабанды машина танкілердің жобалары жажасактаЛГИЙ ушви Алгашкыда салды. Пулеметпен және ұсақ калибрлі зеңбіректермен дөнгелекті бронды автомобильдер кең тарала Әскери авиация да алғашқы қадамын жасады. тар әскери барлау ушін пайдаланылады деп ойластырылған еді. Кейін оларды пулеметпен жабдықтан, бомба тастау үшін Теңіздегі ауыр артиллериямен қаруланған, брондалған аса қуатты алғашқы әскери теніз кемесi 1905-1906 жылдары Англияда жасал ды. Оны «Дредноут» («Жаужүрек») деп атады. Көп ұзамай осындай кемелер Германияда, АҚШ пен Ресейде жасалынды. пайдаланды. басшылығы Англияның теңіздегі үстемдігін жою үшін герман геніалег кұрылысын бастады. Ол дайда дизельдік қозғалтқыштармен, ал су астында батареядан қуат алатын электрлі моторлармен жүзді. аккумуляторлыи тылым мен техника қарқынды дамыған индустриалды елдерде өркендеудің жаңа кезеңі басталды. Бірақ бұл үрдіс қарулануды ұлғайтуға, адамзатты күйретудің жаңа әдістерін жетілдіруге әкелді. қысқаша мазмұн
Индустриальное общество претерпело значительные изменения, и формирование современного информационного общества стало результатом нескольких информационных революций. На протяжении истории развития человеческой цивилизации произошли кардинальные изменения в обработке информации, производстве, образе жизни и системе ценностей.
Основы информационного общества были заложены с появлением письменности, что сопровождалось периодом печатного дела. Дальнейшее развитие происходило с внедрением электричества и приходом компьютерной эпохи. Каждая стадия увеличивала скорость потока информации. Появление интернета вывело обмен информацией на современный уровень, и поэтому сегодня общество считается информационным, поскольку использование информации охватывает все сферы жизни.
Страны Европы и Северной Америки пережили качественные изменения в своем социально-экономическом развитии. С началом индустриализации в таких странах, как Великобритания, уголь и сталь стали основой тяжелой промышленности, что существенно ускорило развитие. Однако в ряде восточных стран и Латинской Америки индустриализация только начиналась. На международной арене во многих странах и народах возникла огромная задача осуществления модернизации.
К началу XX века несколько ведущих стран, таких как Великобритания, Германия, США, Франция и Бельгия, стали высокоразвитыми, технологически грамотными государствами. В этих десятилетиях на ускоренный путь индустриализации стали, в частности, Швеция, Италия, Россия, Австро-Венгрия, Канада и Япония. Германия достигла высоких результатов в химической промышленности и электроэнергетике, а также в создании крупных заводов и финансовых учреждений.
Социальные реформы в индустриальных странах, включая образование и здравоохранение, способствовали повышению производительности труда и конкурентоспособности, что, в свою очередь, повлияло на рост производства и улучшение социального положения граждан. Германия стала инициатором таких реформ, и все индустриальные страны начали активно вкладывать средства в образование и науку.
В начале XX века качественные изменения затронули также структуру общества и промышленности. Эти изменения привели к формированию индустриальной цивилизации.
Научные и технические революции, произошедшие в XX веке, привели к значительному влиянию науки и техники на общественное развитие. Этот период стал временем крупных научных открытий, что потребовало пересмотра сложившихся представлений об окружающем мире. Ведущими странами в науке этого времени были Англия, Германия и Франция. Открытия, касающиеся атома и радиоактивности, противоречили ранее существовавшим законам о сохранении энергии.
Развитие фундаментальных и прикладных наук вызвало появление новых междисциплинарных областей, например, физической химии. Достижения в биологии стали основанием для значительных успехов в медицине.
Новые технологии и техника, основанные на научных достижениях, начали быстро развиваться, что привело к росту таких отраслей, как электротехника, машиностроение, металлургия и транспорт. Известные механики, такие как Генри Форд, внедрили массовое производство автомобилей. В качестве важных инженерных достижений появились телефоны, радио и электрическое освещение, преобразовавшие общество.
К началу Первой мировой войны были разработаны и созданы новые виды оружия, такие как автоматические винтовки и бронекаġġи, что открывало новую эпоху в военной технике. Несмотря на прогресс, это также привело к возможностям для разрушительных конфликтов.
Таким образом, XX век стал временем, когда наука и техника перешли на новый уровень, но также явился периодом нарастания угроз военного характера из-за всеобъемлющего внедрения технологий.
