1. Период деген не? Периодтар қалай жіктеледі?
Период – элементтердің периодтық жүйедегі көлденең қатарлары. Периодтар элементтердің энергия деңгейлері (базалық күйі) бойынша орналасу қағидатымен құрылады. Дәстүр бойынша периодтар 7-ге бөлінеді: 1-период, 2-период, 3-период, 4-период, 5-период, 6-период және 7-период.
2. Топ деген не? Топ қалай жіктеледі?
Топ – элементтердің периодтық жүйедегі тігінен орналасқан бағаналары. Топтар элементтердің химиялық қасиеттерінің ұқсастығына қарай топтастырылады. Топтар 18-ге дейін нумерацияланады, және олар негізгі топшалар (1A-2A) мен қосымша топшалар (3B-12B) болып бөлінеді.
3. Периодтар мен топтарда элементтердің металдық қасиеттері қалай өзгереді?
Периодтар бойында металдық қасиеттер солдан оңға қарай азаяды, яғни сол жақтағы элементтер металлдар, ал оң жақтағы элементтер бейметаллдар болып табылады. Топтар бойында жоғарыдан төменге қарай металдық қасиеттер артады. Мысалы, І-A тобының элементтері (алкали металдары) ең металдық қасиеттерге ие.
4. s-, p-, d-, f- элементтер деген не? Орқайсысына 2 мысалдан келтіріңіз.
s-элементтер – ішкі электрон конфигурациясы s-орбитальда аяқталатын элементтер. Мысал: Гидроген (H), Литий (Li).
p-элементтер – конфигурациясы p-орбитальда аяқталатын элементтер. Мысал: Көміртек (C), Хром (Cl).
d-элементтер – конфигурациясы d-орбитальда аяқталатын элементтер, әдетте (металлдардың) ауыспалы элементтер. Мысал: Темір (Fe), Мырыш (Zn).
f-элементтер – конфигурациясы f-орбитальда аяқталатын ретті элементтер (актиний және лантанидтер). Мысал: Лантан (La), Уран (U).
5. Егер элемент:
а) 3-периодта, IV топтың негізгі топшасында; - Бұл элемент кремний (Si).
э) 4-периодта, I топтың қосымша топшасында; - Бұл элемент мыс (Cu).
- 5-периодта, VII топтың негізгі топшасында; - Бұл элемент бром (Br).
6. Атомдық нөмірлері 6, 18, 22, 35, 46, 80-ге тең элементтер орналасқан период, топ және топшаны анықтаңыз.
- 6 (C) - 2-период, IV топ, негізгі топша.
- 18 (Ar) - 3-период, 0 топ, инертті газдар.
- 22 (Ti) - 4-период, II B топ, ауыспалы элемент.
- 35 (Br) - 4-период, VII A топ, негізгі топша.
- 46 (Pd) - 5-период, 0 B топ, ауыспалы элемент.
- 80 (Hg) - 6-период, II B топ, ауыспалы элемент.
7. Металдық қасиеті күшті элемент қай топта немесе қай периодта орналасқан:
а) 3-периодта; - Натрий (Na).
э) 5-периодта; - Стронций (Sr).
б) I топта; - Литий (Li).
в) II топта? - Барий (Ba).
8. Бейметалдық қасиеті күшті элемент қай топта немесе периодта орналасқан:
а) 2-периодта; - Фтор (F).
э) 4-периодта; - Селен (Se).
б) V топта; - Азот (N).
в) VII топта? - Иод (I).
1. Элементтің жоғарғы оксидінің формуласы RO, оның ұшқыш сутекті қосылысындағы сутектің, массалық үлесі 25%-ға тең. Элементті анықтаңыз.
Химиялық тұрғыдан Р=М/(М+16), мында M элементтің атомдық массасы. 25% сутек болса, онда Р: 100% - 25% = 75%. Р = 75 г/моль.
М = 75 г/моль * 16/(16-75) = 12, мүмкін элемент – көміртек (C).
2. Құрамына массасы бойынша 28% металл, 24% күкірт және 48% оттек кіретін қосылыстың формуласын анықтаңыз.
Пропорцияны формулаға айналдыру:
- Метал: 28 г; Күкірт (S): 24 г; Оттек (O): 48 г.
Мысалы элемент мырыш (Zn), формуласы ZnSO4 (мырыш күкірт қышқылы тұзы).
3. Алюминий мен мырыштың қорытпасында жеңіл металлдың массалық үлесі 0,4-ке тең. Бұл қорытманы 500 мг тұз қышқылының артық мөлшерімен өңдегенде қанша көлем (к.ж.) сутек бөлінеді?
Алюминий мен мырыш (Al, Zn) 2 күйінде сутек өндіреді:
- Al + HCl = AlCl3 + H2.
Зерттеуде 0,4 белгілі масса мырыш (Zn) қосылады. Сутектің 1 мольдан 22,4 л. 500 мг * 0,4 = м массасы.
Зерттелгенше, мөлшерін есептеу керек. Тексеруге арналған конус, алмасу шартты қосалқы реакциялар.
Егер 1 моль зауыт болса, 500 мг. Бөлінген сутек көлемін өрнектейтін формула: V(N2) = 22,4 л * (n) = молекулярлық массасы.
