1. Период деген не? Периодтар калай жіктеледі? 2. Топ деген не? Топ калай жіктеледі? 3. Периодтар мен топтарда элементтердін металдык касиеттері калай езгереді? 4. s-, p-, d-, - элементтер деген не? Оркайсысына 2 мысалдан келтіріндер. 5 Егер элемент: а) 3-периодта, IV топтын негізгі топшасында; э) 4-периодта, ! топтын косымша топшасында; 6) 5-периодта, VII топтын негізгі топшасында орналасса, кай элемент жайлы сез болып турганын аныктандар. 6. Атомдык немірлері 6,18, 22, 35, 46, 80-ге тен, элементтер орналаскан период, топ жене топшаны аныктандар. 7. Металдык касиеті кушті элемент кай топта немесе кай периодта орналаскан: а) 3-периодта; э) 5-периодта; б) | топта; в) II топта? 8. Бейметалдык касиеті кушті элемент кай топта немесе периодта орналаскан: а) 2-периодта; э) 4-периодта; б) V топта; в) VII топта? • 1. Элементтін жогары оксидінін формуласы RO, онын ушкыш сутекті косылысын-дагы сутектін, массалык улесі 25%-га тен. Элементті аныктандар. •2. Курамына массасы бойынша 28% металл, 24% кукірт жене 48% оттек кіретін косылыстын формуласын аныктандар. •3. Алюминий мен мырыштын куймасындагы женіл металдын массалык улесі 0,4- ке тен. Бул куйманы 500 мг туз кышкылынын артык мелшерімен ендегенде канша келем (к.ж.) сутек белінеді?

1. Период - элементтердің периодтық жүйесінде қатар орналасқан элементтердің жиынтығы. Периодтар элементтердің атом нөміріне қарай ілгерілеуін көрсетеді. Периодтар 7-ге бөлінеді: 1-период (H, He), 2-период (Li – Ne), 3-период (Na – Ar), 4-период (K – Kr), 5-период (Rb – Xe), 6-период (Cs – Rn), 7-период (временные элементы).

2. Топ - элементтердің периодтық жүйесінде вертикаль орналасқан элементтердің жиынтығы. Топтар 18-ге бөлінеді. Негізгі топтар I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, ал қосымша топтар (бұл элементтерді бүйір топтар) транзитивті металдардың топтары.

3. Периодтармен топтарда элементтердің металдық қасиеттері период бойымен (содан атомдық нөмірдің өсуімен) төмендейді. Топ бойында металдық қасиеттер төменнен жоғарыға қарай немесе жоғарыдан төменге қарай өзгеруі мүмкін. Яғни, І топ элементтері (Li, Na) - күштірек металдар, ал VII топ элементтері (F, Cl) - бейметалдар.

4. s-, p-, d-, f- элементтер:

   • s-элементтер: 1. Гидроген (H), 2. Литий (Li).
   • p-элементтер: 1. Көміртек (C), 2. Оттек (O).
   • d-элементтер: 1. Темір (Fe), 2. Мыс (Cu).
   • f-элементтер: 1. Лантан (La), 2. Уран (U).
5. • а) 3-периодта, IV топтың негізгі топшасы - Титаний (Ti).
   • э) 4-периодта, I топтың қосымша топшасында - Калий (K).
   • 6. 5-периодта, VII топтың негізгі топшасында - Бром (Br).

6. Атомдық нөмірлері 6, 18, 22, 35, 46, 80-ге тең элементтер:

   • 6 - Көміртек (C) - 2-период, IV топ.
   • 18 - Аргон (Ar) - 3-период, VIII топ.
   • 22 - Титан (Ti) - 4-период, II топ.
   • 35 - Бром (Br) - 4-период, VII топ.
   • 46 - Паллидий (Pd) - 5-период, II топ.
   • 80 - Ртуть (Hg) - 6-период, II топ.

7. Металдық қасиеті күшті элемент:

• а) 3-периодта: Натрий (Na).
• э) 5-периодта: Рубидий (Rb).
• б) I топта: Литий (Li).
• в) II топта: Барий (Ba).

8. Бейметалдық қасиеті күшті элемент:

• а) 2-периодта: Фтор (F).
• э) 4-периодта: Селен (Se).
• б) V топта: Фосфор (P).
• в) VII топта: Бром (Br).

9. Элементтің жоғарғы оксидінің формуласы RO, яғни элемент R-ның атомы оттекпен (O) байланысты. Сутектің массалық үлесі 25% болады, сондықтан R=75% (екі тұрақты қатынаса R атомы 75% болса, Х=25% болады). Бұрынғы кезде R элементі натрий (Na) болып табылады.

10. Куберламасындағы 28% металл, 24% күкірт, 48% оттек.

• Металл: X (металл).
• Күкірт: S.
• Оттек: О.

Формула: $MS_xS_yO_z$. Сондықтан, 28% = 0.28M; 0.24S; 0.48O → $M_{0.28} + S_{0.24} + O_{0.48}$.

11. Алюминий мен мырыштың қоғына жалғастыру. Егер 500 мг тұз қышқылының артық мөлшерімен өңдегеннің нәтижесінде сутек $H_2$ көлемін анықтау: \[ 1 \text{ мол HCl} = 1 \text{ мол H}_2 \] \[ n(HCl) = \frac{500 \text{ мг}}{36.46 \text{ г/моль}} \approx 0.0137 \text{ моль} \]

Сондықтан, болған сұйықтықта шығатын сутек еріту нәтижесінде 1:1 қатынаста болады: \[ V(H_2) = 0.0137 \times 22.4 \approx 0.307 \text{ Л} \] Яғни, 0.307 л (307 мл) сутек бөлінеді.