Соғысқа дейінгі және соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірі күрделі өзгерістермен сипатталды. Қазақстан компартиясы Орталық Комитетінің шешімдері бойынша ұлт зиялыларынан бірнеше айыптаулар тағылды. Екі негізгі дәйек келтіруге болады:
Кубизм мен формализм - Компартияның ОК-і ұлттық интеллигенцияны және мәдениет қайраткерлерін «буржуазиялық ұлттық идеологиямен» байланысы бар деп айыптады. Олардың шығармалары мен идеялары «социалистік реализм» қағидаларына сәйкес келмейді деп саналды, бұл қазақ әдебиеті мен мәдениетінің дамуына кедергі келтіруі мүмкін еді.
Алашорда қозғалысын қайта жандандыру - Ұлт зиялыларына қарсы тағы бір айып - оларды Алашорда қозғалысының идеясын насихаттап, Кеңес үкіметіне қарсы әрекеттер жасауға тырысты деп айыптау болды. Бұл, әсіресе, 1940-жылдары байқалды, себебі сталиндік репрессиялар контексінде ұлттық-демократиялық ойлардың жандануына қауіп төнді.
Осы айыптаулар мен саяси қысым ұлттық зиялылардың шығармашылық және саяси қызметіне теріс әсерін тигізді, бұл әлеуметтік-мәдени даму процесін тежеді.