Мезолит, энеолит және неолит - адамдардың тарихының көне кезеңдері, олар әртүрлі мәдени, экономикалық және әлеуметтік өзгерістермен сипатталады. Бұл кезеңдер археологияда анықталған мәдениеттерге байланысты бөлінеді.
1. Мезолит (шамамен б.з.д. 10 000 – 5 000 жылдар)
Мезолит – тас дәуірінің орталық кезеңі, Плейстоцен мен голоценнің өтпелі кезеңі. Бұл уақытта климат өзгеріп, мұздықтар ери бастады, нәтижесінде табиғи орта күрт өзгерді. Мезолитте адамдардың өмірі аң аулау мен жинаушылыққа негізделген. Олардың құралдары ұсақталып, жаңа техникалар пайда болды, оның ішінде микролиттер - кішкентай тас құралдар. Адамдар уақытша жанұялық топтарда өмір сүрді және оларды белгілі бір аумақтарға ығыстырған климаттық факторларға байланысты көшпелі өмір салтын ұстанды.
2. Энеолит (шамамен б.з.д. 5 000 – 3 500 жылдар)
Энеолит - мыс дәуірі, бұл кезеңде металл (мыстан) алғаш рет пайдаланыла бастайды. Энеолит дәуірінде адамзат қоғамының әлеуметтік құрылымы күрделене түсіп, алғашқы қауымдық құрылым пайда болды. Аңшылық пен жинаушылыққа қоса, егіншілік пен мал шаруашылығының элементтері белсенді түрде енгізілді. Адамдар тұрақты тұрғын үйлер салып, қауымдастықтар мен ауылдарда өмір сүре бастады. Керамика мен өрнекті ыдыстар жасау да осы кезеңнің ерекшеліктері болып табылады.
3. Неолит (шамамен б.з.д. 8 000 – 3 000 жылдар)
Неолит - жаңа тас дәуірі, бұл кезең ауыл шаруашылығы мен үй жануарларын өсірудегі негізгі жетістіктермен ерекшеленеді. Адамдар егіндікке және мал өсіруге көбірек көңіл бөле бастады, бұл олардың өмір сүру тәсілін өзгертуге әкелді. Неолитте тұрғын үйлердің алғашқы тұрақты түрлері, жиналыстар мен мәдени шаралар ұйымдастыру, ожерельдер, құмыралар және т.б. сияқты заттарды жасауда инновациялар пайда болды. Ол кезеңде адамдардың әлеуметтік өмірі, діні мен өнері де дамып, адамның табиғатпен қарым-қатынасы жаңа деңгейге көтерілді.
Осы үш кезеңде адамзаттың шаруашылық, әлеуметтік, мәдени дамуында айтарлықтай өзгерістер орын алды, бұның барлығы қазіргі қоғамның қалыптасуына ықпал етті.