Днқ құрылымы
ДНҚ (дезоксирибонуклеин қышқылы) – генетикалық ақпаратты тасымалдайтын молекула, жасушалардың құрылымын және функцияларын анықтайтын негізгі компонент. ДНҚ молекуласының құрылымы мыналардан тұрады:
Нуклеотидтер: ДНҚ молекуласы нуклеотидтерден тұрады, әр нуклеотид үш компоненттен құралған:
- Дезоксирибоза — бес көміртекті цукр.
- Фосфат тобы.
- Нитрогенді негіз — төрт түрлі нуклеотидтер: аденин (А), тимин (Т), гуанин (Г) және цитозин (Ц).
Дуплекс (қос спираль): ДНҚ молекуласы екі тізбектен тұрады, олар спираль түрінде оралып орналасады. Тізбектердің арасында нуклеотидтермен жайласқан нитрогенді негіздер гидрогенді байланыстар арқылы байланысып тұрады:
- Аденин (А) — Тимин (Т) жұбы.
- Гуанин (Г) — Цитозин (Ц) жұбы.
Антипараллельді және Комплементарлық: ДНҚ тізбектерінің бағытына қатысты антипараллельді, яғни бір тізбек 5'→3' бағытымен, ал екінші тізбек 3'→5' бағытымен орналасады. Бұл тізбектердің негіздері комплементарлық (дұрыс жұптасу) болып келеді.
ДНҚ-ның функциялары: ДНҚ генетикалық ақпаратты сақтайды, көшірмелейді (репликация), және жасушалар мен организмдегі ақуыздарды синтездеу үшін қажетті ақпаратты береді.
ДНҚ құрылымының белгілі модельі Фрэнсис Крик пен Джеймс Уотсонның еңбектерімен (1953) ашылған, әрі бұл модель молекуланың қалай жұмыс істейтінін түсінуге мүмкіндік береді.
