Алыстан сермеп, Жүректен тербеп, Шымырлап бойға жайылған. Қиуадан шауып, Қисынын тауып, Тағыны жетіп қайырған — Толғауы тоқсан қызыл тіл, Сөйлеймін десең өзің біл. Өткірдің жүзі,…
Алыстан сермеп, Жүректен тербеп, Шымырлап бойға жайылған. Қиуадан шауып, Қисынын тауып, Тағыны жетіп қайырған — Толғауы тоқсан қызыл тіл, Сөйлеймін десең өзің біл. Өткірдің жүзі, Кестенің бізі Өрнегін сендей сала алмас. Білгенге маржан, Білмеске арзан, Надандар бәһра1 ала алмас. Қиналма бекер, тіл мен жақ, Көңілсіз құлақ – ойға олақ. Басында ми жоқ, Өзінде ой жоқ, Күлкішіл кердең наданның. Көп айтса көнді, Жұрт айтса болды — Әдеті надан адамның. Бойда қайрат, ойда көз Болмаған соң, айтпа сөз. Қайнайды қаның, Ашиды жаның, Мінездерін көргенде. Жігерлен, сілкін, Қайраттан, беркін Деп насихат бергенде, Ұятсыз, арсыз салтынан, Қалғып кетер артынан. Болмасын кекшіл, Болсайшы көпшіл, Жан аямай кәсіп қыл. Орынсыз ыржаң, Болымсыз қылжаң Бола ма дәулет, нәсіп бұл? Еңбек қылсаң ерінбей — Тояды қарның тіленбей. Егіннің ебін, Сауданың тегін Үйреніп, ойлап, мал ізде. Адал бол – бай тап, Адам бол – мал тап, Қуансаң қуан сол кезде. Біріңді қазақ, бірің дос Көрмесең, істің бәрі бос. Малыңды жауға, Басыңды дауға Қор қылма, қорға, татулас. Өтірік, ұрлық, Үкімет зорлық Құрысын, көзің ашылмас. Ұятың, арың оянсын, Бұл сөзімді ойлансын. Тамағы тоқтық, Жұмысы жоқтық Аздырар адам баласын. Таласып босқа, Жау болып досқа, Қор болып, құрып барасың. Өтірік шағым толды ғой, Өкінер уақытың болды ғой. Бір кісі мыңға, Жөн кісі сұмға, Әлі жетер заман жоқ. Қадірлі басым, Қайратты жасым Айғаймен кетті, амал жоқ. Болмасқа болып қара тер, Қорлықпен өткен қу өмір. Ғылымды іздеп, Дүниені көздеп, Екі жаққа үңілдім. Құлағын салмас, Тіліңді алмас, Көп наданнан түңілдім. Екі кеме құйрығын Ұста, жетсін бұйрығың. Абай құнанбайулынын сегізаяқ өленіндегі құбылту мен айшықтаудын түрлерін табыныз олардын кызметін аныктаныз
Абай Құнанбайұлының «Сегізаяқ» өлеңінде құбылту мен айшықтау әдістері шығарманың көркемдік тілін, образдылығын және терең идеясын көп реттеуге мүмкіндік береді. Бұл әдістер оқырманды ойландыратын, терең философиялық мәндерге жетелейтін көркем суреттеу тәсілдері болып табылады.
Құбылту мен айшықтау түрлері:
Метафора:
- «Толғауы тоқсан қызыл тіл» – тілдің күшін, құдіретін білдіреді. Тілдің бойындағы ерекшелікті, көңіл мен жүрек сезімін жеткізу үшін қолданылған.
- Қызыл тіл – тек тіл ғана емес, оның пушайман, махаббат, сонымен қатар пейіл мен ардың бейнесін көрсетеді.
Сөз қайталауы (анафора):
- Мысалы, "болмасқа" мен "болып" сөздерінің қайталануы. Бұл тәсіл шығармадағы идеяның күшеюіне, эмоциялық мәннің артуына ықпал етеді.
Сандық метафоралар мен аллюзиялар:
- «Екі кеме құйрығын» тақырыбы адамның қолданысындағы таңдауды, тәсілді көрсететін аллюзия ретінде қызмет етеді.
- «Бір кісі мыңға» – бәсекелестік, өмірдегі күрес сияқты ұғымдарды білдіреді.
Символдар:
- Абай өз өлеңінде кейбір сөздерді символикалық мағынада пайдаланады, мысалға, «еңбек», «аян» - этикалық, әлеуметтік идеяларды білдіріп, адам өміріндегі маңызды құндылықтарды дәріптейді.
Қарама-қарсылық:
- «Ұятсыз, арсыз салтынан, / Қалғып кетер артынан» – адамның, қоғамның кеселді қасиеттерін көрсету үшін қолданылатын қарама-қарсы ұғымдар.
Түпкі қызметі:
- Өлеңнің негізгі қызметі – қоғамның әлеуметтік мәселелерін, мәдени идеалдары мен моральдық қадір-қасиеттерін көрсету.
- Кітапта адамның рухани, интеллектуалды дамуы, ғылым мен білімнің жеке және қоғамдық өмірдегі ролі айқындалады.
- Абайдың интерпретациясы арқылы оқырманға рухани байлық алу, ғылым мен мәдениетке ұмтылу қажеттілігі айтылады.
Талдаған әдістер Абайдың терең философиялық ойларын, халықтың санасын ояту сияқты көзқарастарын ашады.
