Ұлы даладағы ертедегі көшпелі шаруашылықтың дамуы үш деңгейде қарастырылады: жоғары, орташа және төменгі деңгей.
Жоғары деңгей:
- Мысал: Сақтар мен Ғұндардың көшпелі қоғамдары. Олар мал шаруашылығымен қатар, металды өңдеу, өнім алуға арналған сауда қатынастары, әскери өнері мен стратегиялық ойлауды дамытты. Сақ мәдениеті бізге көптеген тарихи, археологиялық және әдеби ескерткіштер қалдырды, мысалы, "Алтын адам" сияқты.
Орташа деңгей:
- Мысал: Керей және Жәнібек хандарының көшпелі мемлекеттері. Олардың кезінде көшпелі шаруашылық негізінде сауданы дамыту, малды тиімді басқару, сонымен қатар, белгілі дәрежеде егіншілікпен айналысу байқалды. Ата-бабаларымыздың біріктірілген көшпелі ру-тайпалық жүйесі мен әлеуметтік құрылымы кедейленуге, туындаған қажеттіліктерге жауап беруге мүмкіндік берді.
Төменгі деңгей:
- Мысал: Көшпелі мал шаруашылығы, бірақ техника мен әдістердің өте қарапайым деңгейде болғаны. Мысалы, ерте ортағасырларда, халықтардың басып кіруі мен жойқын соғыстары уақытта, көптеген көшпелі қауымдар азық-түлікті жеткізу мен мал шаруашылығын жүргізудегі қиындықтарға тап болды. Олардың малдары көбінесе экологиялық өзгерістер мен табиғи апаттарға тәуелді болды.
Қорытынды:
Ұлы даладағы көшпелі шаруашылықтың дамуы мәдени, әлеуметтік және экономикалық жағынан ең күшті қоғамдарды қалыптастырды, бірақ әрбір кезеңде өзіне тән қиыншылықтар мен мүмкіндіктер болды. Тарихи даму барысында көшпелі шаруашылықтың жетістіктері мен кемшіліктері салада түрлі өзгерістерге әкелді.