2. Қазақ этногенезі қандай мемлекеттің шеңберінде аяқталды? 3. Қазақтардың Үш жүзі қалыптасуының алғышартын қандай саяси өзгерістер атқарды? Картамен жұмыс. Картадан моңғол және…
2. Қазақ этногенезі қандай мемлекеттің шеңберінде аяқталды? 3. Қазақтардың Үш жүзі қалыптасуының алғышартын қандай саяси өзгерістер атқарды? Картамен жұмыс. Картадан моңғол және түркі-моңғол мемлекеттерін қарап шығыңдар: 1) Жошы ұлысы (Алтын Орда); 2) Ақ Орда; 3) Әбілхайыр хандығы; 4) Моғолстан; 5) Ноғай ордасы. Олар Қазақстан аумағымен қалай байланысты? Күрделі тапсырмалар. 1. Жошы ұлысы мен XIII-XV ғасырлардағы басқа да мемлекеттердің қандай (түркі жөне моңғол) тайпаларының атаулары қазақ рулары мен тайпаларының атауларымен сәйкес келеді? 2. Этнос анықтамасын еске түсіріп, Орыс ханның елі этнос болғанын дәлелдеңдер.
Қазақ этногенезі аяқталған мемлекет – бұл Алтын Орда. Алтын Орда XIII ғасырда Жошы ханның басқаруымен құрылған және бұл мемлекет қазақ халқының этногенезінде маңызды рөл атқарды. Алтын Орданың құрамында болған көптеген тайпалар мен халықтар кейіннен қазақ халқының қалыптасуына әсер етті.
Қазақтардың Үш жүзі – Ұлы жүз, Орта жүз, Кіші жүз – қалыптасуының алғышарттары бірнеше саяси өзгерістермен байланысты. XIII-XX ғасырларда болған этникалық процестер, экономика, қоғамдық ұйымдар мен саяси құрылымдардың өзгерістері қазақ халықтарының топтасуына ықпал етті. Бұған Бұқар хандығы, Жошы ұлысы, Ақ Орда және қалған мемлекеттердің келіссөздері мен конфликттері себеп болды.
Картамен жұмыс.
- Жошы ұлысы (Алтын Орда), Ақ Орда, Әбілхайыр хандығы, Моғолстан, Ноғай ордасы, барлығы Қазақстан аумағымен тығыз байланысты болды. Бұл мемлекеттер қазақ рулары мен тайпаларының қалыптасуында айқын із қалдырды. Мысалы, Алтын Орда қазақ халқының этногенезінде маңызды рөл атқарса, Ақ Орда мен Әбілхайыр хандығы жергілікті тайпалардың саяси бірлестігінің негізі болған.
Күрделі тапсырмалар.
Жошы ұлысы мен XIII-XV ғасырлардағы басқа да мемлекеттердің түркі және моңғол тайпаларының атаулары келесідей: Наймандар, керейіттер, татарлар және басқа тайпалар қазақ рулары мен тайпаларына жатады. Мысалы, керей атауы қазіргі қазақтың керей руымен тығыз байланысты.
Этнос – бұл ортақ тіл, мәдениет, діни сенім мен тарихи ұқсастықтарға негізделген, белгілі бір әлеуметтік топ. Орыс ханның елі этнос болғанын дәлелдеу үшін, оларда өзінің мемлекеттік құрылымы, мәдениеті және өзара тарихи байланыстары болды. Орыс ханның тұсында Қазақ хандығының қалыптасып, біртұтас этникалық топ ретінде өз ерекшеліктері мен бірлестіктері болды.
