Александр Македонский бейнесін тарихи тургыда карастырындар. Шыгарма-мен салыстырып, Ескендір Зулкарнайын бейнесініц турлі шыгармалардагы корінісіне сальстырмалы талдау жасандар. Шыгыс елдерінде Еуропа елдерінде «Ескендір» поэмасында
Александр Македонский (Ескендір Зулқарнайын) — ежелгі Таяу Шығыс пен Еуропа тарихында маңызды рөл атқарған әскери жетекші және мемлекет қайраткері. Оның өмірі мен қызметі тарихи деректер, шегіністер мен әдеби шығармалар арқылы зерттеледі. Бұл зерттеулерде Александр бейнесі әр түрлі сипатталатындығы анық.
1. Тарихи тұрғыда әрекеті
Александр Македонский (356-323 ж.ж. б.з.д.) б.з.д. IV ғасырда өмір сүрген және Македония патшалығының патшасы болған. Ол өз өмірінде Еуропа, Азия және Африканың көптеген бөліктерін біріктіріп, әлемдегі ең үлкен империялардың бірін құрды. Оның әскери науқандары Грекия, Персия және Үндістанға тарады. Тарихшылар мен зерттеушілер оның әскери стратегиялары, тактикасы, дипломатиялық шеберлігі туралы мәліметтер қалдырды, ал оның тұлғасы мен басшылығы тарихи дәуірден кейінгі көптеген аңыздар мен әдеби шығармалардың негізіне айналды.
2. Шығыс елдерінде
Шығыс мәдениетіндегі Александр бейнесі көптеген әдеби шығармалар мен тарихи жазбаларда әр түрлі сипаттамаларға ие.
Халық ауыз әдебиеті: Шығыс елдерінде, әсіресе Персияда, оның ерлігі мен еңбектері туралы аңыздар мен ертегілер пайда болды. Александрды әділ және қаһармандық сипаттардың иесі ретінде бейнелейді. Сондай-ақ, оның Суқожыр (Граник) соғысындағы жеңісі мен Персидегі саяси басқаруы жоғары бағаланады.
«Әлемнің патшасы» ретіндегі бейнесі: Шығыс елдерінде Ескендір Зулқарнайын бейнесі халық арасында «әділ патша», «мейірімді жетекші» ретінде жырланды. Оның ғарыштық әрекеттері мен билігі, даңқы мен ныспысы елдерге таралып, ұлттық эпостар мен поэмаларға айналды.
3. Еуропа елдерінде
Еуропа елдерінде Александра бейнесі, әсіресе орта ғасырларда, әскери қолбасшы, ең мықты және тәрбиелі патша ретінде қарастырылды.
Классикалық замандағы әдебиет: Еуропа мәдениетінде, әсіресе Греция мен Римде, оның әскери шеберлігіне, стратегияларына үлкен көңіл бөлінді. Птолемей кезеңінен кейін, әсіресе Плутархтың «Параллель өмірбаяндары» мен Аррианның «Ескендірдің жорығы» еңбектерінде, Александр тек күшті қолбасшы ғана емес, сонымен қатар философиялық идеяларды да насихаттайтын тұлға ретінде көрінеді.
Ренессанс дәуірінде: Ренессанс кезіндегі мәдениеттің қайта жандануы кезеңінде Ескендірдің тарихы мен бейнесі үлкен қызығушылық тудырып, көптеген туындыларда, мысалы, Шекспирдің шығармаларында, ерекше орын алды.
4. «Ескендір» поэмасы
Абай Құнанбаевтың «Ескендір» поэмасында да Александр Македонскийдің бейнесі айқын көрінеді. «Ескендір» — философиялық поэма, онда Абай әлемнің, табиғаттың және адамның мәңгі сұрақтарына жауап іздейді.
Адамгершілік және билік: Поэмада Абай Ескендірді тек әскери қолбасшы ретінде емес, сонымен қатар адамның абсолютті билігін, тағдырын, философиясын сұрақтандырушы ретінде көрсетеді. Ескендірдің әлсіздіктері, оның адамгершілік қасиеттері, биік мұраттары мен жоспарлары — поэманың негізгі сюжеттерінің бірі.
Философиялық мазмұн: Абай Ескендірдің жеңістерін, билігін, бірақ сонымен бірге олардың уақытша екенін, адам өмірінің мәні мен мақсатын талқылайды.
Қорытынды
Александр Македонскийдің бейнесі тарихта, Шығыс және Еуропа әдебиетінде, сонымен бірге Абайдың «Ескендір» поэмасында өзіндік сипат алады. Шығыс елдерінде оның ерліктері мен әділдігінің символы ретінде, ал Еуропада әскери гені мен тұлғау жағына назар аударылып отырады. Абайдың поэмасы болса, философиялық тұрғыда адамзаттың тағдыры мен мәнін қарастырады, осылайша Ескендір бейнесі терең әрі кең мазмұнға ие болады.
