Оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыруға арналған тапсырма. Адам ағзасындағы триллиондардағы ұяшықтар саны және барлық формалары мен өлшемдері әр түрлі жасушалар орналасады. Бұл кішкентай құрылымдар тірі организмдердің негізгі бірлігі болып табылады. Жасушалар тіндерді , тіндердің органдарын, ағзалар организмдерін және ағзада бірге жұмыс істейтін органдық жүйелерді құрайды. Денедегі жасушалардың жүздеген түрлері бар және жасушаның құрылымы ол атқаратын рөлі үшін өте қолайлы. . Денесі айырмашылығы жоқ болса да, дененің бір біріне тікелей немесе жанама түрде тәуелді болады. А Ә Б В 1-тапсырма. Берілген суреттерден жасуша түрлерін анықтаңыздар. Қан, май жасушалары туралы ақпарат беріңіздер 2-тапсырма.Обыр жасушасы қалай пайда болады? Тері жасушасы өліп біте ме? 3-тапсырма. Сүйек жасушасының атқаратын қызметін түсіндіріңіздер. Ең ірі жыныс жасушасы дегенді түсіндіріңіздер.

1-тапсырма: Жасуша түрлерін анықтау

Жасуша түрлері:

• Қан жасушалары:

  • Эритроциттер: Оттегіні тасымалдайды, гемоглобинмен жүктеліп, көпіршік пішінді.
  • Лейкоциттер: Иммундық жүйенің бөлігі, инфекцияларға қарсы күреседі.
  • Тромбоциттер: Қанның ұюын қамтамасыз етеді, жаралардың жазылуында маңызды.

• Май жасушалары (адипоциттер):

  • Липидтерді (май) сақтайды, энергияның резерві, дененің жылудың сақталуына ықпал етеді. Пішіні дөңгелек, майлы тамшылармен толтырылған.

2-тапсырма: Обыр жасушалары мен тері жасушалары

Обыр жасушалары:

• Обыр (рак) жасушалары қалыпты жасушалармен салыстырғанда бақылаусыз өсіп, бөлінеді. Оның пайда болуы:
  • Генетикалық мутациялар, кейде сыртқы факторлар (Темекі шегу, радиация, химиялық заттар, вирустар) әсер етеді.
  • Нәтижесінде, жасуша бақылаусыз көбейіп, ісік (туындаған масса) пайда болады.

Тері жасушаларының өлуі:

• Тері жасушалары регенерация процесі барысында өліп кетеді, бірақ орнына жаңа жасушалар өседі. Бұл процесс терінің сау болуын қамтамасыз етеді. Тері жасушаларының өліп жатуы қалыпты процесс, себебі қорғаныш қабаты ретінде қызмет етеді.

3-тапсырма: Сүйек жасушасының қызметі және жыныс жасушалары

Сүйек жасушалары:

• Сүйек жасушалары (остеоциттер, остеобласттар, остеокласттар) сүйек тінінің құрылымы мен функцияларына жауап береді.
  • Остеобласттар: Сүйектің жаңа тіндерін өндіреді.
  • Остеоциттер: Сүйек тінінің метаболизмін реттейді.
  • Остеокласттар: Сүйектің ескі тіндерін ыдыратып, сүйек қабынуын алып тастайды.
• Сүйек жасушалары дененің құрылымын қамтамасыз етеді, калий мен кальций секілді минералды заттардың қоймасы болып табылады.

Ең ірі жыныс жасушасы:

• Ең ірі жыныс жасушасы — әйелдердегі жұмыртқа (яйцеклетка). Оның диаметрі 100 микрометрге дейін жетеді.
• Ерлерде ең кішкентай жыныс жасушасы — сперматозоид. Оның құрылысы ұрықтану процессіне бейімделген, бірақ көлемі жұмыртқаға қарағанда әлдеқайда кішкентай.
• Жыныс жасушалары ұрпақтан-ұрпаққа берілу үшін генетикалық ақпаратты тасымалдайды.