Тапсырма-1 Сурет пен мәтіннің байланысын түсіндіріңдер. Қалада үш қабатты зәулім үйде тұратын байлардың бірі ұлын ауылға жіберіпті. Бір-екі апта ауылда болып, үйіне келген ұлынан әкесі: Шағын саяхат ұнады ма? деп сұрапты. Иә, әрине! Олардың қалай тұратынын көрдің бе? Әлбетте! Ал енді шағын саяхаттан не түйдің, не байқадың? Байқағаным біздің хауызымыз баққа дейін ғана, ал олардың өзен-көлдерінің шеті-қиыры жоқ. Біздің аулада түнде мұхит асып келген шамдар жанып тұрады, ал олардың бақтарында жұлдыздар жарқырайды. Біздің аулада серуендейтін жер шектеулі, қақпадан шығуға болмайды, оларда көз жетпес жазық дала бар. Біздің үй тұрған жер өлшеулі, олардың жері көкжиекпен таласып түр. Біз тамақтың барлығын сатып аламыз, оларда азық-түліктің барлығы өздерінікі. Біздің үйді үлкен тас қоршап, қорғап тұр, оларды жан-жағынан достары қоршап жүреді. Әке, біз, расымен, кедей екенбіз ғой?! Әкесі бұл жауаптарға аң-таң қалыпты.
Бұл мәтінде қала мен ауыл тұрғындарының өмірі мен психологиясының айырмашылықтары салыстырылып көрсетілген. Суретте қаладағы бай адамның ұлының ауылға жасаған сапарынан алған әсерлері мен байқаулары баяндалып, екі орта арасындағы көзқарас айырмашылығы айқындалады.
Сурет пен мәтіннің байланысы:
Контраст: Қала мен ауылдағы өмір салтының арасындағы контраст - қалада өмір сүрушілер (байлар) және ауылда тұратын адамдардың өмірі салыстырылады. Мәтін арқылы қала тұрғындарының шектеулі әрі өндірістік өмірі, ал ауыл тұрғындарының табиғатқа жақын, еркін өмірі көрсетіледі.
Табиғат пен технология: Мәтіндегі бала ауылдағы табиғаттың сұлулығын (жұлдыздардың жарқырауы, кең жазық дала) қаладағы технологиялық өркениетпен (шамдардың болуы) салыстырады. Бұл, баланың сауалдары арқылы, табиғатқа жақындықтың, еркіндіктің құнды екенін аңғартады.
Материалдық және рухани құндылықтар: Бала ауылдан алған әсерлері арқылы, ата-ана мен қоғамның материалдық байлығының (тамақ сатып алу, үйдің қоршалуы) рухани байлықтан (бейбітшілік, еркіндік, достармен араласу) анағұрлым төмен екенін түсінеді.
Таным мен сезім: Бала ауылдағы өмірдің бақытты екенін, ал олардың ауылда өмір сүретін кедейлігін түсінеді. Бұл мәтіннің эмоциялық аспектісі - бала өзінің өмір сүру жағдайларын тек материалдық өлшемдермен емес, сонымен қатар рухани және әлеуметтік қатынастармен де салыстырады.
Көзқарас өзгерісі: Мәтіннің соңында бала өз өміріндегі шынайылықты түсініп, әкесіне өзінің қайшылықтары мен ауылдағы бақытты өмір туралы ойланып, кедейлік тұрғысынан қарауды үйренеді.
Осылайша, мәтін мен сурет арасындағы байланыс тек өмірдің материалдық және рухани аспектілерін көрсету ғана емес, сонымен қатар адамның әлемге деген көзқарасын және өмір сүру философиясын да тереңдетеді. Бала ауыл өмірін салыстырмалы түрде бағалап, нәтижесінде өз өмірінің шектеулі екенін мойындайды.
