Мәтіндегі негізгі тірек-термин сөздерді анықтап жаз. Әрқайсысына 2-3 ассоциация сөз жаз. 2. Оның ішіндегі негізгі 1 сөзді белгіле. Ғұндар 3. Белгілеген сөзді өзің қалай…
Мәтіндегі негізгі тірек-термин сөздерді анықтап жаз. Әрқайсысына 2-3 ассоциация сөз жаз. 2. Оның ішіндегі негізгі 1 сөзді белгіле. Ғұндар 3. Белгілеген сөзді өзің қалай түсінетініңді жаз. Ғұндар 4. Әр оқушы тірек сөзге берген анықтаманы оқысын. Жалпы ұқсастықтар- ды бөліп, сызсын. 5. Ортақ түсінікті жазып, салыстырсын. Үлгі: «Көшпенді» сөзі Қазақтың Ұлы даласында мәдениет ежелгі заманда пайда болған. Ұлы даланы мекендеген жиһанкез тайпалар көшпенділер мәдениетін қалып- тастырды. Олар бізге археологиялық деректер мен халықтың естелігі арқылы жетті. Еуразия құрлығындағы Ұлы Жібек жолы шығыс пен батысты сауда- экономикалық жағынан байланыстырды. Байырғы ғұн патшасы — Еділ (Аттила) V ғасырда Еуропаға жорық жасап, тайпалардың басын біріктірді. Еділ ұлы қолбасшы әрі ақылды көсем болды. Ол Еуропада бейбіт өмір орнатты. Еділ патша Рим империясындағы құлие- ленушілікті жойды. Осылайша, адамзатты құлиеленушіліктен азат етуге кө- мектесті. Еуропалықтар өжет ғұндардан соғыс өнері мен рыцарлықты үйренді. Олар салт ат мінуді, киімді, қаруды ғұндардан алды. Ғұндар мен қыпшақтардан соғыс қаруын жасауды үйренді. Ғұндар Еуропаға монша, руна жазуды әкелді. Ұлы дала көшпенділері адамзат тарихында бірінші рет жылқыны қолға үйретті, аттың жүгені мен екі дөңгелекті соғыс арбасын, қылышты ойлап тап- ты. Олар Енисейдегі, Алтайдағы, Қаратаудағы петроглифтерде бейнеленген. Көшпенділер сауыт-сайман мен тұрмыстық заттарды алтынмен, күміспен әшекейлеген. Бұл — көшпенділердің алтын мен күмісті пайдаланудың жо ғары технологиясын меңгергенін көрсетеді. Есік қаласынан табылған «Алтын адам» соның нақты дәйегі.
Негізгі тірек-термин сөздер және ассоциация сөздер:
Ғұндар
- Тайпа
- Соғыс
- Әл-Құлиеленушілік
Көшпенділер
- Мәдениет
- Арыс
- Жылқы
Еділ (Аттила)
- Патша
- Жорық
- Көсем
Ұлы Жібек жолы
- Сауда
- Байланыс
- Экономика
Петроглифтер
- Өнер
- Тарих
- Сурет
Негізгі бір сөз:
Ғұндар
Ғұндар дегеніміз не?
Ғұндар — тарихи кезеңде көшпенді тайпалардан құралған қоғам; олар адамзат тарихында маңызды рөл атқара отырып, көптеген мәдени және әлеуметтік өзгерістерге ықпал етті. Ғұндар соғыс өнері, жылқыны қолға үйрету және тұратын аймақтарды жаулап алу сияқты аспектілерде үлкен жетістіктерге жетті. Еділ патшасының басшылығында ғұндар өздерінің жауынгерлік қабілеттерімен ғана емес, мәдениетінің байлығымен де танымал болды.
Жиынтық анықтамаларды салыстыру:
Ортақ түсінік: Ғұндар — көшпенділер тайпаларының бірі, тарихта маңызды рөл атқарған, соғыс өнерінде, мәдениетте және экономикада үлкен жетістіктерге жеткен. Еділ патшаның басшылығында, ғұндар Еуропадағы құлиеленушілікті жоюда, соғыс техникасын дамытуда және мәдени ықпал танытуда белсенділік танытты.
Салыстыру: Көшпенділердің мәдениеті мен әлеуметтік құрылымы, соғыс тактикасы мен құралдары ғұндардың жетістіктерімен тығыз байланысты. Еділ — бұл көшпенді қоғамның жетекшісі, ал Ұлы Жібек жолы арқылы мәдени алмасулар жүргізілді. Петроглифтер мен «Алтын адам» сияқты археологиялық жәдігерлер ғұндардың мәдениетінің тереңдігі мен өнерінің биіктігін көрсетеді.
