Жыл санап үдеп бара жатқан баю үдерісін тоқтатпаса, әлемнің ең бай бір пайыз тұрғынының байлығы қалған 99 пайыз халықтың байлығынан асып түспек. 2- тапсырма Осы сөздерге…

Синтаксистік талдау – сөйлемнің құрылымын, мүшелерін және олардың арасындағы байланыстарды анықтау процесі. Сіз берген сөйлемді талдайық:

«Жыл санап үдеп бара жатқан баю үдерісін тоқтатпаса, әлемнің ең бай бір пайыз тұрғынының байлығы қалған 99 пайыз халықтың байлығынан асып түспек.»

Сөйлемнің құрылымы:

1. Жалпы сөйлем: Сөйлем – күрделі, шартты сөйлем (пайда болған шарт).
2. Негізгі мүшелері:
   • Бастауыш: «жыл санап үдеп бара жатқан баю үдерісін» (толық мүшесі – «үдеп бара жатқан баю үдерісі»; «жыл санап» – білдіруші сөздер).
   • Баяндауыш: «тоқтатпаса» – шартты баяндауыш, яғни «тоқтаса».
3. Толықтауыш: «әлемнің ең бай бір пайыз тұрғынының байлығы»,
   • Анықтауыш: «әлемнің» (негізгі сөз – «пайыз тұрғыны»).
4. Қосымша мүшелер:
   • Анықтауыш: «ең бай» – сипаттайды.
   • Байланыс: «асып түспек» – болжампаздық (келер шақ).

Сөйлемнің мағынасы:

Сөйлемнің негізгі идеясын былай түсіндіруге болады: егер бүгінгі күні байлықтың теңсіздігі күшейсе, онда әлемнің ең бай адамдар тобы (1%) қалған халықтың барлығынан (99%) молырақ байлыққа ие болмақ.

Мүшелердің синтаксистік байланысы:

• Шартты байланыс: «тоқтатпаса» – сөйлемнің негізгі бөлігі мен шартты бөлігі арасында.
• Толықтауыштық қатынас: «байлығы» мен «асып түспек» арасында.

Міне, осылайша берілген сөйлемнің синтаксистік құрылымын талдауға болады.