Көшпенділердің материалдық мәдениеті көші-қонға,тұрмысқа ыңғайлы болды. Киіз үй,ат әбзелдері,ер-тоқым, теріден,ағаштан жасалған ыдыс- аяқ,бесік,тұрмыстық заттар- көшпенділердің материалдық мәдениеті. Көшпенділердің рухани мәдениеті өте бай.Оларда шығармашылық ойлау жүйесі ерекше дамыған.Көне түркілер алғашқы әріп жазуының бір түрі – руна жазуды ойлап тауып,пайдаланды.Есік жазуындағы 17 әріптің 13-і – көне түркі алфавиті. Бұл – V ғасырда түркілердің жазуы мен әдебиеті, рухани байлығының жоғары деңгейде дамығанын көрсететін аса құнды жәдігер. Түркілер мемлекетті дала демократиясына сүйеніп басқарды. Би-шешендер ханның білгір ақылшысы,кемеңгер кеңесшісі болды. Би-шешендердің дана ойлары,тапқыр сөздері,әділ шешімдері мемлекетті демократиялық басқаруға жол ашты. VI ғасырда түркілердің әдеби тілі қалыптасты.Би-шешендер бай ауыз әдебиетін қалдырды. Көшпенділердің бірегей мемлекеттік құрылымы дамыды.Қазақ хандығы кезінде ғана орындалатын 5000-дай күй дүниеге келген.Бүгінгі қазақ халқы – сол өркениеттің тікелей мұрагері. 1.Көшпенділердің материалдық мәдениетіне нелер жатады? 2.Көне тіркілердің жазуы қай жазу болды? 3.Би-шешендер хан үшін кім болған?

Конечно, давайте разберем ваши вопросы по теме культуры кочевников.

1. К материальной культуре кочевников относятся:

   • Киіз үй — традиционное жилище, легко разбираемое и переносимое, что удобно для кочевников.
   • Ат әбзелдері — все необходимые приспособления для ухода за лошадью, такие как уздечки, седла и другие аксессуары.
   • Ер-тоқым — это специальные седла, которые позволяют удобно сидеть на лошади.
   • Теріден, ағаштан жасалған ыдыс-аяқ — посуда, производимая из кожи и дерева, которая использовалась для хранения и приготовления пищи.
   • Бесік — традиционная колыбель для новорожденных.
   • Тұрмыстық заттар — различные бытовые предметы, которые использовались в повседневной жизни.

2. Коде тіркілердің жазуы — это руна жазу, который представлял собой одну из первых систем письма, использовавшихся древними тюрками. Этот вид письменности содержит уникальные символы, которые сами по себе имеют большое значение для изучения древней культуры и языка тюрков.

3. Би-шешендер служили мудрыми советниками и помощниками хан. Они были высокообразованными личностями, обладающими даром слова и умением принимать справедливые и мудрые решения. Их мудрость и советы помогали хану в управлении страной, что способствовало развитию демократии и культуры в обществе.

Если у вас есть еще вопросы или вы хотите углубиться в какую-то из этих тем, не стесняйтесь спрашивать!