Абай Құнанбаевтың отыз екінші қара сөзіндегі маңызды мәселе - «ақыл кеселі». Бұл термин Абайдың ойынша, адамның ақыл-ойына, зердесіне теріс әсер тигізетін теріс қасиеттерді білдіреді. Абай ақыл кеселдерінің ішінде «уаымсыз салгыртык» дегенді атап көрсетіп, ол қасиеттің адамды жоққа шығарып, жақсы қасиеттерінен алыстататынын ескертеді.
Абай бұл кеселде бірінші орында Құдайға, екінші орында халыққа, үшінші орында дулетке, төртінші жерде гибратқа, бесінші орында ақылға, ар-ұжданға қатысты қауіптерді даралап, осындай кеселдермен қалай күресу керектігін түсіндіреді.
Абай ақыл кеселдерінен аулақ болуға шақырады, себебі олар адамның рухани, моральдық және әлеуметтік дамуына кедергі келтіреді, сонымен қатар қоғамда жамандыққа ықпал етеді, адамды өзінің ішкі дүниесінен, жауапкершілігінен алшақтатады. Сондықтан, Абай бірлесе өмір сүретін қоғам мүшелерінің сапасын жақсарту үшін әр адамды ойлы, зерделі болуға шақырады.
