Жазылым. 1. Окылым мәтінінің карапайым тезисін жазыңдар. Тезистік жоспар құруға арналған кенес: [10] 1. Мәтінді бірнеше рет оқып шығыңдар. 2. Негізгі ой желісін үзбей беретін сөзшер мен сойлеммерах, витоздарды жазып алыңдар. 3. Негізгі ақпараттан қосымша акпаратты ажырата біліңдер. Косымша акпараттың манызы аз. Тезисті жоспар құруда әдеби көркем сөздердін де кажеті жок. 4. Мәтін мазмұнын кыскаша баяндая, тенистера ретімен нөмірлеп шығындар Түркі руна жазбалары Түркілердің жазуы туралы ен алгашқы мәліметтерді қытай деректерінен кездестіре аламыз. Негізінен түрк жазуынын пайда болған уақыты V ғасыр деп есептеледі Ал нақтырақ айтканда, түркілер IV гэжырдын те жартысында өз жазуларын кең ауқымда қолданған. Түркілер баска мемлекеттермен қарым-қатынас жасағанда, өз жазуларын колдантаны жайлы ветен маліметтер бар. Мысалға алғанда, Византия императорына түркі елшісі қағаннын жазған хатын алып барған. Мұны Меминар Протектор өз естелігінде көрсеткен. Орта ғасырды алғанда түркілердің төл жазуы және алфавит боливи. Әр рулардын таңбалары негізінен жасалған алфавиттік кұрамда 35 әріп бар. Ал көне түркі жазуы руна немесе сына жазуы деп аталган. Кене түркі жазуының ескерткіштері Орталык Азия аумағынан көп табылған. Олардын ишидегі он беделю Солтүстік Монғолия жеріндегі Орхон, Селенга, Толы өзендерінің бойынан табылған тастаны жазулар. Бұл тастарла түркілердің атақты билеушісі мен ақылгөйлері Білге қаған, Күлтегін, Тоныкөк құрметіне арналып жазылган уна жазулары сакталган. Ал Қазақстан аумағында Талас, Іле өзендерінің ангарынан да көне түркі жазуының ескертвитери табылған. Түркінің жазба ескерткіштерінің көп кездесетін жері Сібір өлкесіндегі Енисей өзенінің бойы. Жазулар құлпытастарға, кыш пен металдарға және басқа да заттарға қашалып жазылған. Осыдан шыгатын хорытынды, VII-IX ғасырлар аралығында Қазакстан аумағында ортағасырлық мемлекеттерде көне руналык түркі жазуы колданылу аясы біршама зор болған. Қазіргі ғылымда жиі естілетін «руна», «рунология» сөздерінің кандай мағына беретінін көбісі біле бермей «Руна» «әріп» және «белгі» дегенді білдірмейді. Оны «кұпия» және «белгісіз» сөздерімен ұштастыруга болды. «Ру сөзі латыннын «арканум» (мысал, «Таро арқаны») пемесе грекше «мистерион» (мистерия) сиздеринин ананы, Бұл мәліметтер руна сөзінің мағынасы туралы құнды дәлелдер береді Қайта өрлеу дәуірінің ескерткіштеріне нелер жатады? 3 Халықаралық дәрежеде негіз болған әлемдік мәдениет мұраларын ата. Әлемдік мәдениет мазмұнын не толықтырды? 4 Бұл ұлы тұлғаларды не байланыстырады?
Тезисный план о тюркской рунической писемности:
Введение в вопросы тюркского письма: Первые сведения о руническом письме тюрков найдены в китайских источниках. Появление тюркского письма датируется V веком, а более точная дата - середина IV века.
Использование тюркского письма: Тюрки широко использовали свою письменность в дипломатических отношениях. Например, тюркский посланец принес письмо к византийскому императору.
Ценность и состав тюркского алфавита: В Средние века у тюрков была своя письменность и алфавит, состоящий из 35 букв.
Нахождение рунических памятников: Краткое описание находок рунических памятников в Центральной Азии, с особенно упоминанием о находках в Северном Монголии, вдоль рек Орхон, Селенга и Толы.
Значимые личности в рунических памятниках: Упоминание знаменитых юртов, таких как Бильге-каган, Кюльтегин и Тонюкюк, в контексте найденных памятников.
География находок: Памятники найдены не только в Монголии, но и на территории Казахстана (реки Талас и Или) и в Сибири вдоль реки Енисей.
Материалы и техники написания: Подробности о том, на каких материалах написаны тексты (камень, керамика, металл).
Распространенность тюркской письма в VII-IX веках: Основные выводы о значимости тюркской рунической письменности в средневековых государствах Казахстана.
Значение слов “руна” и “рунология”: Объяснение, что слово "руна" не только относится к буквам, но и связано с понятиями "тайна" и "неизвестное".
Заключение: Подведение итогов о важности и многогранности тюркской письменности и её влияние на культуру и историю.
Этот план неплохо структурирует основные идеи текста о тюркских рунических надписях и их значении.
