Қазіргі нарықтық экономика жағдайында Қазақстанның әлеуметтік құрылымы бұрын-соңды болмаған күрделі өзгерістерге ұшырап отыр. Егемендік алған уақыттан бері республиканың…
Қазіргі нарықтық экономика жағдайында Қазақстанның әлеуметтік құрылымы бұрын-соңды болмаған күрделі өзгерістерге ұшырап отыр. Егемендік алған уақыттан бері республиканың әлеуметтік құрылымын-да жаңа таптар, топтар, жіктер пайда болды. Олар бизнесмендер, кәсіпкерлер, фермерлер, банкирлер, алуан түрлі жеке фирмалардың, дүкендердің, қонақүйлердің, мейрамханалардың т.б. жекеменшік иелері. Қоғамдағы белгілі бір әлеуметтік-экономикалық топтар екінші бір топтарға ауысып, өтіп жатыр. Демографиялық жағдай, ел-жұрттың миграция мәселелері де ерекше болып отыр. Табысқа және экономикалық жағдайға байланысты қоғамда топқа, жікке бөлінушілік күшейе түсуде. Осылардың салдарынан ауқатты, дәулетті, орташа адамдар пайда болды. Қоғам мүшелерінің бұлайша жіктелуіне меншік формасының өзгеруі, жалпы нарық қатынастарының орын алуы ықпал етті. Қоғамда өмір сүру деңгейіне біліктілік, кәсіби дағдылар әсер етеді. Ғылыми деректер кәсіби мамандардың өмір сүру деңгейі жұмысшылардан жоғары екендігін дәлелдейді. Ә-тапсырмасы Қоғамдағы таптардың бұлайша жіктелуі адамның психологиясына қалай әсер етеді деп ойлайсыңдар?
Қазіргі нарықтық экономика жағдайында қоғамдағы таптардың жіктелуі адамның психологиясына әртүрлі жолдармен әсер етуі мүмкін. Бұл әсерлердің кейбірі мыналар:
Құндылық жүйесінің өзгеруі: Адамдар таптық жіктелуге байланысты жаңа әлеуметтік нормалар мен құндылықтарды қабылдайды. Ауқатты адамдар көбінесе материалдық байлыққа, статусқа және әлеуметтік беделге баса назар аударады, бұл кедей адамдар мен орта таптың өкілдеріне әсер етеді.
Бәсекелестік және стресс: Табыс пен статусқа байланысты бәсекелестік қоғамдағы көптеген адамдарда стресс пен қысым тудырады. Адамдар арасында «жетістікке жету» үшін күрес, бәсекелестік жағдайды күшейтеді, бұл психологиялық проблемаларға, мысалы, депрессияға, алаңдаушылыққа, немесе тіпті өз-өзін төмен санауға әкелуі мүмкін.
Идентификация және әлеуметтік байланыстар: Адамдар көбінесе өздерін белгілі бір әлеуметтік топқа жатқызады. Бұл идентификация психологияға әсер етеді, себебі ол адамдардың өзін-өзі бағалауына, әлеуметтік байланыстарына, және әлеуметтік капиталға байланысты. Тапқа бөліну адамдардың қоғамдағы өз орнын сезінуіне ықпал етеді.
Мотивация: Әлеуметтік статустың жоғары болуы кейде мотивацияның артуына, адамдарды жетістікке жетуге ынталандыруы мүмкін. Алайда, төмен әлеуметтік статус адамдарды пессимизмге алып келуі мүмкін.
Перцепцияға әсер ету: Таптық құрылымдар адамдардың бір-біріне деген көзқарастарына, стереотиптер мен предрассудкаларға әкеп соғады. Мысалы, ауқатты топтар кедей адамдарды төмен санауы мүмкін, ал кедей адамдар ауқатты адамдарды жеке тұлғалар ретінде бағаламайды.
Қорыта келе, қоғамдағы таптардың жіктелуі адамның психологиясына теріс те, оң да әсерлерін тигізетін күрделі процесс болып табылады. Адамдар арасындағы әлеуметтік және экономикалық айырмашылықтар олардың өмір сүру деңгейіне, психологиялық әл-ауқатына және әлеуметтік динамикасына елеулі ықпал етеді.
