1-тапсырма. Блиц-сауалнама сұрақтарына жауап беріңдер. 1. Би деген кім? 2. Қазақтың үш биі? Олардың басқа билерден айырмашылығы қандай? 3. Шешендік сөздер дегеніміз не? 4. Қазақ…

Би — қазақ қоғамында халықтың беделді, құқықтық және шешендік қасиеттері бар адам. Ол заңды, әдет-ғұрыпты түсініп, халық арасында әділдікті, тәртіпті қамтамасыз ететін тұлға.

Қазақтың үш биі — Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би. Олардың айырмашылығы — әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері мен әділдік, даналық, шешендік өнері, сондай-ақ, белгілі тарихи оқиғаларда, саяси жағдайларда маңызды рөл атқаруы. Олар халық арасында тұрақтылық пен келісімді сақтау үшін еңбек еткен.

Шешендік сөздер — бұл халықтың дәстүрлі мәдениетінде шешендер мен билердің айтқан ойлы, мағыналы, көбінесе адамгершілік, моральдық мәселелерді қозғайтын, риторикалық қабілетпен жасалған сөздері.

Қазақ тарихында билердің рөлі — билер қоғамда құқықтық жүйені қамтамасыз етіп, дау-дамайларды шешумен айналысқан. Олар халықтың дәстүрлерін, әдеп-ғұрыптарын қорғап, әділдік орнатып, ел арасында бейбітшілік пен келісімді сақтаған.

Билер соты — халық арасында билердің төрелігінен тұратын, дәстүрлі құқықтық жүйе. Мұнда істерді шешу билердің шешендік, даналық, және өмірлік тәжірибесіне негізделетін, халықтың дау-дамайларын бейбіт жолмен шешуге бағытталған.

Билерге тән басты қасиеттер — даналық, әділдік, шешендік, тәуелсіздік, халықтың мүддесін қорғау, моральдық жауапкершілік, абырой, және құрметке ие болу.

«Тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ» деген қанатты сөз — бұл сөзде әділеттіктің, шындықтың жоғары бағаланатыны, ал туыстық байланыстар мен қарым-қатынастардың кейде дұрыстықты бұзуы мүмкін екені айтылған. Яғни, нағыз әділдік жеке мүддеден биік, ал шындық пен адалдыққа негізделуі керек дегенді білдіреді.