Қазақ ертеде төрт түліктің өзін, ең алдымен, ақ мал және қара мал деп екі үлкен топқа бөлген. Ақ малға тек жылқыны жатқызады. Бұл жылқы үйір-үйірімен 150-200 шақырым қашықтықтағы…
Қазақ ертеде төрт түліктің өзін, ең алдымен, ақ мал және қара мал деп екі үлкен топқа бөлген. Ақ малға тек жылқыны жатқызады. Бұл жылқы үйір-үйірімен 150-200 шақырым қашықтықтағы тебінде болып, қыс бойы қора-қопсы көрмей, «ақ қар, көк мұзда» жататын текті мал дегенді білдірсе керек. Жылқының тағы бір атауы аяқты мал, өйткені ол үнемі қолға қарап қалмай, азығын аяқпен жүріп табады. Ал түйе, қой, ешкі, сиыр бір мезгіл өріске шыққанмен, қорада бағылып, қолдан күтім көреді. Сондықтан қара мал делінеді. Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедиядан А) БАҚ және өзге дереккөздерден жылқы малы туралы қосымша мәліметтер қарастырып, тақырыпқа қатысты дәйексөз тауып жазыңдар.
Жылқы малы қазақтың дәстүрлі мәдениетінде ерекше орын алады. Ол тек транспорт ретінде ғана емес, сонымен қатар шаруашылықта, тұрмыста, жоралғылар мен мерекелік іс-шараларда маңызды рөл атқарады. Жылқының қазақ қоғамындағы маңыздылығын көрсететін бірнеше дәйексөздер мен деректерді қарастырайық:
Шаруашылықтағы рөлі: Жылқы малының еті, сүті, терісі мен жүнінен алынатын өнімдер, сондай-ақ оның мүйізі мен жүні қазақтың дәстүрлі экономикасында маңыздылығын арттырады. "Жылқы - қазақтың және оның шаруашылығының тірегі".
Мәдениеттің символы: Жылқы - еркіндіктің, күш-қуат пен батылдығының символы. "Ат - ер қанаты" деген сөз осыған дәлел. Жылқының қазақтың салт-дәстүрлеріндегі орны, әсіресе, тойларда, көш жүрістерінде, яки мерекелік шараларда ерекше атап өтіледі.
Рухани-мәдени мәні: Жылқы тек мал ретінде емес, қазақтың мифологиялық дүниетанымында да орын алады. Мысалы, "жылқыны еркін жаратушы, шабысымен әлемді шарлап кеткен" деген түсініктер бар.
Достық пен қатынас: Жылқының адам мен табиғат арасындағы байланыстың бір бөлігі ретінде қабылдануы. Қазақ халқында "Ат нағыз дос, сізді қағидаларын тастамай, бүкіл өміріңізде серік болады" деген идея бар.
Ат спорты: Жылқыны сақтау және күту, асыл тұқымды мал бағу дәстүрлері қазақ қоғамының мәдениетінде маңызды орын алады. "Көкпар", "артқы жүк" және "бәйге" сияқты спорт түрлері де ат спортының мәдениеттегі орнын көрсетеді.
Жылқы малының қазақ мәдениетіндегі орны мен маңызын зерттеу барысында, одан алынатын өнімдер мен оның адам өміріндегі рөлін, сондай-ақ ұлттық идентичностьты қалыптастырудағы әсерін ескеру маңызды.
