Колдану: 1. Дененін мелшері мен беттік ауданны келемінін арасындагы байланысты аныктандар. 2. Диффузия немесе жылу беру удерісі ушін дененін пішінінін манызын тусіндіріндер. Талдау: Неліктен біржасушалы агалардын кепшілігі жалпак болмай, денгелек пішінді болатынын талдандар. Солтустік жене тропиктік аймактардагы жануарлар ушін белгілі бір пішіндер мен дене мелшерінін кальптасу себептері туралы ез пікірлерінді білдіріндер.
Колдану:
Дененін мелшері мен беттік ауданның көлемінің арасындағы байланыс: Дененің көлемі (V) мен беттік ауданы (A) арасындағы байланыс көбінесе геометриялық пішінге байланысты. Мысалы, жүріс желілік, масса және көлем заңдылықтарына сәйкес, беттік аудан дененің көлеміне пропорционал болады. Мысалы, сфера үшін формулалар:
- Көлемі: \( V = \frac{4}{3} \pi r^3 \)
- Беттік ауданы: \( A = 4 \pi r^2 \)
Мұнда \( r \) – сфера радиусы. Көлем мен беттік аудан арасындағы қатынас: \( A \propto V^{\frac{2}{3}} \). Яғни дененің көлемі өскен сайын беттік аудан да артады, бірақ көлемнің беттік ауданға әсері квадраттық пропорцияда.
Диффузия немесе жылу беру үрдісі үшін дененің пішінінің маңызын түсіндіру: Дене пішіні диффузия немесе жылу беру үрдісіне әсер етеді, себебі бұл үрдістердің жылдамдығы беттік аудан мен көлем арақатынасымен байланысты. Мысалы, жалпақ және кең пішіндерде заттың немесе жылудың таралуы жылдам болады, себебі беттік аудан көлемге салыстырғанда үлкен, ал дененің сипаттамасы кеңейеді. Ал дөңгелек немесе цилиндрлік пішіндерде беттік аудан көлемімен салыстырғанда аз болуы мүмкін, сондықтан диффузия немесе жылу беру баяулайды.
Талдау:
Неліктен біржасушалы ағзалардың көпшілігі жалпақ болмай, дөңгелек пішінді болатынын талдау: Біржасушалы ағзалардың (мысалы, амебалар, протозоалар) дөңгелек пішінде болуы олардың қоршаған ортаға бейімделуіне және зат алмасу үрдістерінің тиімділігін қамтамасыз ету үшін пайдалы. Дөңгелек пішін беттік ауданның көлемге қатынасының оңтайлы үйлесімін ұсынады, яғни олар тезірек қоректік заттарды сіңіріп, қажетсіз заттарды шығара алады. Сонымен қатар, дөңгелек пішін механикалық стресске төзімділік танытып, ағзаларды қоршаған ортада оңай қозғалыс жасауға мүмкіндік береді.
Солтүстік және тропикалық аймақтардағы жануарлар үшін белгілі бір пішіндер мен дене мөлшерінің қалыптасу себептері: Солтүстік аймақтарда, климаты суық болғандықтан, жануарлар дене көлемін көбейтіп, беттік ауданын азайтуға бейім болады. Бұл жылуды ұстап, энергияны үнемдеуге ықпал етеді (Баланс принципі). Ал тропикалық аймақтарда, температура жоғары болғандықтан, жануарлар беттік ауданын арттыра отырып, жылу жоғалтуды қамтамасыз ету үшін немесе ұзын аяқтарды пайдаланып, орман шаруашылығына жақсы бейімделу үшін пропорциямен ауырлығы аз болуы мүмкін. Сонымен қатар, тропикалық организмдердің кейбіреуі, мысалы, көптеген жәндіктер мен құстар, икемді пішіндер мен дене мөлшерін қабылдайды, себебі олар жылу алау үшін жарықтар мен ауа ағынын қолданады.
