Геокологиялык ғалымды зерттеу обьектысы? Геокологиялының қалыптасу тарихы? Қазақстандағы геокологияның ғылымның бағыты?
Геокология — бұл экология мен географияның тоғысқан саласы, зерттеу объектісі ретінде жердің экологиялық жүйелерін, олардың құрылымы мен функционалдық ерекшеліктерін, биосферамен және антропогендік факторлармен өзара әрекеттесулерін қарастырады.
Геокологияның зерттеу объектісі
Геокология зерттейтін объектілер:
- Экологиялық жүйелер — табиғи (орман, дала, су жүйелері) және антропогендік (қалалар, ауыл шаруашылығы алаңдары).
- Топырақ және оның қасиеттері — топырақтың құрылымы, құрамының экологиялық функциялары.
- Ландшафттар — олардың функционалдық, құрылымдық ерекшеліктері мен динамикасы.
- Ресурстар — су, жер, минералды ресурстар және олардың экологиялық аспектілері.
- Антропогендік әсерлер — экосистемаларға әсер ететін адам әрекеттері, ластану, ауа-райы өзгерістері және т.б.
Геокологияның қалыптасу тарихы
Геокологияның қалыптасуы XX ғасырдың ортасынан бастау алады. Ғылымның бұл саласы экологияның және географияның бірігуі нәтижесінде пайда болды. Геокологияның алғашқы зерттеулері әлемнің көп бөліктерінде жүргізілді, себебі адамның табиғатқа әсері мен ландшафттардың өзгерісі туралы деректер жиналды. 1970-1980 жылдары геокология ғылымы тұтастай зерттеу әдістері мен теориялық негіздерді дамытуды бастады. Кеңес Одағында геокологияға назар аударылды, бұл Қазақстан мен басқа да республикаларда осындай зерттеулердің дамуына ықпал етті.
Қазақстандағы геокологияның ғылымның бағыты
Қазақстанда геокология ғылымы табиғат пен қоғам арасындағы өзара әрекеттесу процестерін зерттейді. Бұл елдегі геокологияның негізгі бағыттары:
- Ландшафттық экология — табиғи ландшафттардың зерттелуі, олардағы экологиялық тепе-теңдікті сақтау.
- Экологиялық мониторинг — табиғи жүйелер мен антропогендік факторлардың әсерін бақылау.
- Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану — су, топырақ, орман, минералды ресурстарды экологиялық негізде басқару.
- Қоршаған ортаны қорғау — экологиялық апаттардың алдын алу, қалпына келтіру шараларын әзірлеу.
- Ауыл шаруашылығы экологиясы — ауыл шаруашылық жүйелерінің экологиялық тұрақтылығын зерттеу.
Қазақстанның геокологиясы ұлттық экологияны зерттеп, экология мәселелерін шешуге бағытталған, сонымен қатар экологиялық білімді арттыру мен қоғамды ақпараттандыру мәселелеріне назар аударады.
