ХХ ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы кеңестік реформалардың қайшылықтары мен салдары 1. Әкімшілік басқару нәтижесінде аграрлық сектордағы қайшылықтардың тереңдей түсуі. 2. Орталықтың этнодемографиялық саясаты: ішкі көші-қон, төлқұжаттық режимнің қазақтардың ауылдан қалаға көшуіне кедергі болуы, «тіркеу», тілдік кемсітушілік және оны жүзеге асырудыңтағы басқа жолдары 3. Қазақтардың ұлттық санасының стихиялық қайта өрлеу белгілері: «Жастұлпар» және студенттік жастардың басқа да бейресми ұйымдары, алғашқы қазақ диссиденттері.

XX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы кеңестік реформалардың қайшылықтары мен салдары егжей-тегжейлі қарастыруды қажет етеді. Осы кезеңдегі негізгі мәселелер мен олардың әсерлері төмендегідей:

1. Әкімшілік басқару және аграрлық сектордағы қайшылықтар:

   • Кеңестік билік ауыл шаруашылығын басқаруды орталықтандырғандықтан, аграрлық саясатта жаппай колхоздастыру мен механизациялауға басымдық берілді. Алайда, бұл шаралар жергілікті тұрғындардың қажеттіліктерін ескермегендіктен, ауыл шаруашылығы өндірісінде көптеген қиыншылықтар туындады.
   • Бұл, әсіресе, егіншілік пен мал шаруашылығында өнімнің төмендеуіне, ауыл тұрғындарының тұрмыс деңгейінің нашарлауына әсер етті. Соның нәтижесінде ауылдық жерлерде әлеуметтік-экономикалық теңсіздіктер ұлғайып, ауыл халқымен қала халқы арасындағы қарама-қайшылықтар күшейді.

2. Орталықтың этнодемографиялық саясаты:

   • Кеңестік билік Қазақстандағы этникалық құрамды өзгерту мақсатында ішкі көші-қонды белсенді жүргізді. Орталықтан келген халықтың жайғасуы, әсіресе, тың игеру кезінде қазақтардың ұлттық құрамын едәуір өзгертті.
   • Төлқұжат режимі мен тіркеу жүйесі қазақтардың ауылдан қалаға көшудегі еркіндігін шектеді. Салдарынан, қазақ халқы қала мәдениетіне, білім мен еңбек мүмкіндіктеріне қол жеткізуде кедергілерге ұшырады.
   • Сонымен қатар, тілдік кемсітушілік саясаты да қатаң жүргізіліп, мемлекеттік жұмыс істеу мен білім беру жүйесінде орыс тілінің үстемдігі орнады. Бұл қазақ тілінде білім алу мен қоғамдық өмірде қатысу мүмкіндіктерінің шектелуіне әкелді.

3. Қазақтардың ұлттық санасының қайта өрлеуі:

   • XX ғасырдың 60-70-жылдарында қазақ жастары арасында ұлттық сана мен мәдениетке деген қызығушылық арта түсті. «Жастұлпар» секілді бейресми ұйымдар қазақ дәстүрлері мен әдебиетін қайта жаңғырту жұмыстарын қолға алды.
   • Осы кезеңде алғашқы қазақ диссиденттері пайда болды, олар ұлттық мәселелер мен адам құқықтарын қорғау мақсатында белсенділік танытты. Бұл процестер билік тарапынан репрессиялардың күшеюіне алып келсе де, ұлттық сана-сезімнің дамуына жол ашты.

Қорытынды

XX ғасырдың екінші жартысындағы кеңестік реформалар Қазақстандағы әлеуметтік, экономикалық, мәдени қолайсыздықтарға алып келді. Аграрлық саладағы даулар, этнодемографиялық қысым мен ұлттық сана-сезімнің қайта өрлеуі – бұл кезеңнің күрделі әрі қайшылықтармен толы екендігін көрсетеді.