«Кенесары мен Наурызбай» жыры қазақ әдебиетінде тарихи тұлғаларды, олардың күресін және қазақ халқының азаттық жолындағы ерліктерін суреттейтін эпикалық шығарма. Бұл жырда Кенесары Қасымұлы мен оның інісі Наурызбайдың басшылық ететін көтеріліс кезеңі баяндалады.
Олар қазақ жерінің Ресей империясына қарсы күрес жүргізу барысында асуға, яғни зеңгір таулар мен қиыншылықтарға шықпақшы болды. Олардың мақсаты - халықты біріктіріп, өздігінен тәуелсіздік алу, ұлттық сананы ояту.
Осы кезеңде Кенесары мен Наурызбай қазақтың ержүрек батырлары ретінде елді көтеруге, халықтың құқықтары мен бостандығын қорғауға тырысты. Жырда олардың батырлығы, еліне деген сүйіспеншілігі, сондай-ақ қиындықтармен күресуге дайындықтары шебер түрде кейіптелген. Шығарма, сондай-ақ, тағдырдың қиыншылықтарына, шайқастар мен сәтсіздіктерге толы уақытты көрсетеді.
Жырдың өн бойында жақсылық пен жамандық, ерлік пен опасыздық, ұлт үшін күрес пен құрбандық секілді тақырыптар арқылы қазақ халқының рухы мен намысын көтеретін мотивтер өрбиді.
