Ұлыс пен жүздердің шығу тарихы
Ұлыс пен жүздердің шығу тарихы қазақ халқының дәстүрлі қоғам құрылымымен тығыз байланысты. Бұл құрылым Қазақстан территориясында ерте заманнан бері қалыптасып, орта ғасырларда өзекті болды.
Ұлыс - бұл қазақ қоғамындағы әлеуметтік және экономикалық бірлік. Ұлыстар, негізінен, белгілі бір географиялық аймақтарға бөлінген, онда адамдар өздерінің туыстық және рулас байланыстарын сақтап, бірлесе өмір сүрді.
Жүздер - қазақ қоғамының одан әрі бөлінуінің белгісі. Жүздер, негізінен, үш топқа бөлінеді:
- Ұлы жүз - Оңтүстік Шығыс Қазақстан өңірінде орналасқан, оған негізгі рулар: албан, суан, дулат, және басқалары кіреді.
- Орта жүз - Қазақстанның орталық және东北 облыстарында орналасқан, оның құрамында адай, арғын, қыпшақ руларын атауға болады.
- Кіші жүз - Қазақстанның батыс өңірлерінде өмір сүретін рулар; олардың арасында жауқар, табын, үргежек және т.б. бар.
Бұл үш жүздің қалыптасуы тарихи және әлеуметтік себептерге байланысты болды. Қазақ жүздерінің құрылымы белгілі бір дәрежеде экономикалық, саяси және этникалық факторлармен де анықталды.
Ұлыс пен жүздердің шығу тарихын терең танып-білу үшін тарихи деректерді, археологиялық зерттеулерді, фольклор және этнографиялық материалдарды зерттеу маңызды. Қазақ халқының тарихын, мәдениетін және әлеуметтік құрылымын理解 ету, ұлыстар мен жүздер арасындағы қарым-қатынастарды түсінуге көмектеседі.
