Шортанбай Қанайұлының "Зар заман" шығармасының негізгі тақырыбы – қазақ халқының тарихи тағдыры, ұлттық санасы мен мәдениетінің дағдарысы. Автор әлеуметтік, экономикалық, саяси жағдайларды талдап, халықтың ауыр халін, патшалық Ресейдің саясатынан туындаған қиыншылықтарды көрсете отырып, ұлттық тәуелсіздіктің қажеттілігін алға тартады.
"Зар заман" шығармасында көркемдік тәсілдер ретінде метафоралар, символдар, риторикалық сұрақтар және контрасттарды ерекше атап өтуге болады. Бұл тәсілдер автордың көтерген мәселелерін тереңдетіп, оқырманның эмоциясына әсер етеді.
Шортанбай Қанайұлының шығармашылығы XIX ғасырдың ортасына және қазақ халқының Ресей империясымен қарым-қатынасына байланысты. Бұл дәуірдің әлеуметтік-саяси өзгерістері оның шығармашылығына үлкен ықпал еткен.
Мұрат Мөңкеұлының "Үш қиян" шығармасында үш жер: Сарыарқа, Қаратау және Атырау бейнеленеді. Әрбір жер ұлттық мәдениеттің, тарихтың және табиғи сұлулықтың символы ретінде көрсетіледі.
"Сарыарқа" шығармасының негізгі идеясы – Қазақ жерінің сұлулығы мен байлығын, ұлттық рухты сақтау және қамқорлықпен қарау. Дулат Бабатайұлының "О, Ақтан жас" өлеңінде бала болашағына үміт арту, жастардың ұлттық жауапкершілігі мен бақытты болашағына деген сенім түйінделеді.
Шортанбай Қанайұлының "Бай мен кедей" өлеңінде әлеуметтік әділетсіздік мәселесі көтерілген. Мұрат Мөңкеұлының "Үш қиян" шығармасындағы басты метафора – ұлттық бірлік пен шекараның маңыздылығын жеткізеді. Шортанбай Қанайұлы шығармашылығының жанрлық ерекшелігі – поэтикалық дәстүрлер мен әлеуметтік-эстетикалық элементтердің бірігуінде жатыр.
Мұрат Мөңкеұлының "Сарыарқа" шығармасында риторикалық сұрақ – автордың өз оқырманымен тікелей диалог құру тәсілі, ол үшін терең ой тудырып, оқырманды ойландыру мағынасын қамтиды. "Зар заман" өлеңіндегі "Орыс – бүркіт, біз – түлкі" метафорасы – отаршылдық саясаттың жаугершілігін және қазақ халқының зекеюін бейнелейді.
Дулат Бабатайұлының шығармашылығы – Абай мектебінің тармағына жатады. "О, Ақтан жас" шығармасында бала болашағына үміт артылады, жастардың білім мен тәрбие арқылы қоғамды өзгертуге қабілеттілігі көрсетіледі.
Мұрат Мөңкеұлының "Үш қиян" шығармасында Қазақстанның тарихи кезеңі – отарлау және отаршылдықтың әсері бейнеленеді. "Сарыарқа" шығармасында жай қайталау – автордың негізгі идеяларын нығайту мақсатында қолданылған.
Шортанбай Қанайұлының шығармаларында ұлттық құндылықтар, бірлік, тәуелсіздік және мәдениет насихатталады. Мұрат Мөңкеұлының "Сарыарқа" шығармасында теңеу – табиғаттың сұлулығы мен халықтың мәдениетін параллель осындай әлеуметтік құндылықтармен байланыстыруда қолданылған.
Дулат Бабатайұлының "О, Ақтан жас" шығармасында аллитерация қуанышты сезімдер мен эмоционалды әсерді күшейтетін жолдарда көрінеді. "Зар заман" шығармасының авторы патшалық Ресей саясатын қатты сынға алады, қазақ халқының ауыр жағдайын көрсетеді, отарлану саясатын адамгершілік тұрғысынан теріштеуді қамтамасыз етеді.
Мұрат Мөңкеұлының шығармаларында ұлттық бірлік мәселесі – халықтың бірлігін, мәдениетін, тарихын сақтау қажеттілігін ерекше дәріптеу арқылы көрініс тауып, жастарға арналған өнегелі сабақтарды қамтиды.
