1-тапсырма. Сұрақтарға жауап береміз. 1. Жылқыны алғаш кімдер қолға үйреткен? 2. Ботай қонысы қайда орналасқан? 3. Ботай қонысының ауа райы андай болған? 4. Жылқының сүтінен не…
1-тапсырма. Сұрақтарға жауап береміз. 1. Жылқыны алғаш кімдер қолға үйреткен? 2. Ботай қонысы қайда орналасқан? 3. Ботай қонысының ауа райы андай болған? 4. Жылқының сүтінен не жасайды? 5. Жүйрік аттарды қалай атауға болады? 2-тапсырма. Тірек сөздерден сөйлем құрастырамыз. Тірек сөздер: Ботай, қолға үйрету, жүген, биенің сүті, көшіп-қону, еті. 3-тапсырма. Берілген сөздерді пайдалана отырып, көп нүктенің орнына ұйқасын табады, өлең құрастырады. А) Мұса, тайыңды …. Ә) Таппай тыным, шабады… Б) Азамат, мінгізейін саған … В) Мінемін қарғып-ақ, шабады … А) Жүзден жүйрік, …. Ә) Жылқының пірі…. Б) Құста сүт жоқ, жылқыда…. В) Жаман жолдастан таяғым артық, жаман аттан ….. Сұрақтарға ойланып жауап беру. 1)Ботай елді мекеніңе қазба жұмысын жүргізген археологтармен кездесе қалсаң, қандай сұрақтар қояр едің? . 2)Халық арасында «Жылқы – ер қанаты» деген мақал бар. Қалай ойлайсыңдар, адамдар неге жылқыға ерекше құрметпен қараған?
1-тапсырма. Сұрақтарға жауап береміз.
- Жылқыны алғаш қолға үйреткендер - қола дәуіріндегі қазақ тайпалары мен скифтер. Олар жылқыны қолға үйретіп, оны көлік, жұмыс күші және азық үшін пайдаланған.
- Ботай қонысы Қазақстанның Солтүстік бөлігінде, Ақмола облысындағы Ботай ауылының маңында орналасқан.
- Ботай қонысының ауа райы континентальді болып келеді, жаздары ыстық, ал қыстары суық.
- Жылқының сүтінен кымыз, яғни ферменттелген сүт өнімін жасайды.
- Жүйрік аттарды "асыл тұқымды" немесе "жүйрік" деп атауға болады.
2-тапсырма. Тірек сөздерден сөйлем құрастырамыз.
Ботай қонысында жылқыны қолға үйрету үрдісі басталды. Жылқыларды жүгенмен байлап, көшіп-қону кезінде пайдаланамыз. Биенің сүтінен кіміз жасап, оның еті де қазақ халқының ұлттық тағамдарына жатады.
3-тапсырма. Берілген сөздерді пайдалана отырып, көп нүктенің орнына ұйқасын табады, өлең құрастырады.
А) Мұса, тайыңды мінемін,
Ә) Таппай тыным, шабады мен.
Б) Азамат, мінгізейін саған,
В) Мінемін қарғып-ақ, шабады сән.
А) Жүзден жүйрік, куәлік,
Ә) Жылқының пірі, құрметті туысым.
Б) Құста сүт жоқ, жылқыда -
В) Жаман жолдастан таяғым артық, жаман аттан –
Сенің асыл кешіңізді мейірлен.
Сұрақтарға ойланып жауап беру.
Ботай елді мекеніне қазба жұмысын жүргізген археологтармен кездессең, мынадай сұрақтар қоюға болады:
- Ботай қонысының халқының тұрмысы туралы не айта аласыз?
- Жылқыны қолға үйрету процессінің ерекшеліктері қандай болды?
- Ботайда табылған археологиялық артефактілерді зерттеуде қандай жаңалықтар аштыңыз?
- Ботай мәдениетінің басқа мәдениеттермен байланысы қандай?
"Жылқы – ер қанаты" деген мақал халық арасында жылқының күшті, адал дос екендігін және адамзатқа қаншалықты жақын екенін білдіреді. Адамдар жылқыны ерте заманнан бері көлік, жұмыс күші, азық ретінде пайдаланған. Жылқының жылдамдығы мен төзімділігі, адамның қуатын арттыруы, яғни адамдардың шаруашылығына қосқан үлкен үлесі, жылқыға деген құрметті арттырған.
