проблемасын сипаттап талдаң July - September, 1989 A) Арал проблемасының туындау себебі [1] B) Арал проблемасының аймаққа әсері [1] C) Арал проблемасының ғаламшарға әсері [1] Д)…

1. Арал проблемасын сипаттау

A) Арал проблемасының туындау себебі

Арал проблемасының негізгі себептерінің бірі - сарқыма судың мөлшерінің азаюы, ол негізінен Арал теңізінің суайдындарына ағынды өзендердің (Сырдария мен Амудария) суын пайдалану мақсатына байланысты болды. 1960-1970 жылдары Кеңес Одағы ауыл шаруашылығын дамыту мақсатында суландыру жобаларын іске асыра бастады. Нәтижесінде, бұл өзендердің ағындары азайып, Арал теңізінің деңгейі төмендей түсті.

B) Арал проблемасының аймаққа әсері

Арал проблемасы аймақта экологиялық және экономикалық дағдарыстарға алып келді. Теңіз деңгейінің төмендеуі балық шаруашылығының тоқырауына, жергілікті тұрғындардың жұмыспен қамтылуына теріс әсер етті. Сонымен қатар, Арал теңізінің айналасындағы ауыл шаруашылығының өнімділігі төмендеп, жергілікті халықтың әлеуметтік жағдайы нашарлады.

C) Арал проблемасының ғаламшарға әсері

Арал теңізінің экологиялық күйзелісі тек Қазақстан мен Өзбекстанға ғана емес, халықаралық деңгейде проблема туғызды. Теңіздің тартылуы нәтижесінде жаңа құмды және тұзды аумақ пайда болып, желмен бірге уытты заттар атмосфераға тарап, көрші мемлекеттерге әсер ете бастады. Бұл экологияның өзгеруіне, климаттың өзгеруіне және тұрғындардың денсаулығына қауіп тудыруда.

Д) Арал теңізі проблемасының шешу жолдары (Қазақстанның әрекеті, Көкарал бөгеті)

Арал теңізінің мәселесін шешу үшін Қазақстан бірнеше шараларды жүзеге асырды. Соның бірі - Көкарал бөгетін салу. Бұл бөгет Каспий теңізімен байланысы жоқ, бірақ Арал теңізінің солтүстік бөлімін суландырып, су деңгейін көтеруге айтарлықтай әсер етті. Сонымен қатар, Арал қаласындағы экологиялық жағдайды жақсарту мақсатында халықаралық ұйымдармен және көрші мемлекеттермен ынтымақтастық орнату шаралары қабылданды.

2. Ертіс өзенін шаруашылықта пайдалану

Ертіс өзені Қазақстанда маңызды су көздерінің бірі болып табылады. Ол шаруашылықтағы бірқатар функцияларға қолданылады, соның ішінде ауыл шаруашылығында суару, балық шаруашылығы, өнеркәсіптік қажеттіліктер үшін су алынып, энергетика саласында гидроэлектростанцияларда пайдаланылуда.

A) Ертіс өзеніндегі СЭС-терді жазыңыз

Ертіс өзенінде бірқатар гидроэлектростанциялар (СЭС) бар. Негізгі СЭС-тердің бірі - Өскемен СЭС, ол үлкен қуат көзі болып табылады және қаланың электрмен жабдықтауын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, Бұқтырма СЭС-і де маңызды рөл атқарады, ол су ресурстарын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.

3. Су тарифінің бағасына талдау

A) Кестені қолданып, су бағасының қалалар бойынша өзгерісін сипаттаңыз

Кестеде көрсетілген суық су тарифінің бағалары қалалар арасында айтарлықтай айырмашылық байқалады. Мысалы, Ақтауда 223,9 теңге болып, ең жоғары тариф болса, Оралда 45,0 теңге болып, ең төменгі тарифті көрсетеді. Бұл көрсеткіштер қалалардың экономикалық жағдайы мен инфрақұрылымына байланысты.

B) Тұжырымның жалған не рас екендігін дәлелдеңіз

Тұжырым «Қаланың географиялық орны судың бағасына әсер етпейді» дұрыс емес. Кестеде көрсетілген су тарифтерінің айырмашылығы географиялық жағдайларға, шаруашылық даму деңгейіне, инфрақұрылымға және су ресурстарына қолжетімділікке тікелей байланысты. Мысал ретінде, Ақтау теңізге жақын орналасса да, су тапшылығы проблемаларына байланысты тарифтер жоғары болуы мүмкін.

C) Сутарифіне әсер ететін өзге де факторларға мысал келтіріңіз

Су тарифіне әсер ететін басқа факторларға мыналар жатады:

1. Су сапасы - жоғары сапалы суға деген сұраныс көбейсе, тариф те өседі.
2. Су ресурстарын тиімді пайдалану - тиімді инфрақұрылым мен технологиялар тарифті төмендетуге көмектеседі.
3. Энергия бағасы - суды жеткізу үшін энергия шығыны тарифтерге әсер етеді.
4. Мемлекеттік саясат - су ресурстарын басқару стратегиялары мен тарифтік саясат мемлекет тарапынан белгіленеді.