«Кайта куру» жылдарындагы Казакстандаты демократиялык процестерді тусіндірініз. Себептері Нәтижесі Жанаөзен окигасы Караганды кеншілерін ін ереуілі Себептері Нэтижесі

«Кайта куру» жылдары (1985–1991 жылдар) Қазақстанның демократиялық процестері кең ауқымды реформалар мен өзгерістермен сипатталды. Бұл кезең Совет Одағының қарқынды саяси, экономикалық және әлеуметтік дәрменсіздігіне байланысты ұлттық қозғалыстар мен демократия талаптарының күшеюімен өтті. ### Қазақстандағы демократиялық процестер **Себептері:** 1. **Гласность және Перестройка**: Михаил Горбачевтың билікке келуі, саяси ашықтық (гласность) және реформалау (перестройка) саясатын жүзеге асыру, халықтың саяси белсенділігін арттырды. 2. **Ұлттық өзін-өзі тану**: Қазақстанда қазақ ұлттық қозғалыстары, соның ішінде «Невада-Семей», «Азат» сияқты ұйымдар белсенді жұмыс істей бастады, олар ұлттық мемлекеттілікті нығайту, жер және мәдени құқықтарды қорғау мәселелерін көтерді. 3. **Экономикалық қиындықтар**: Экономикалық дағдарыс, инфляция мен жұмыссыздықтың артуы халықтың билікке, әсіресе, орталық үкіметке қарсы наразылығын туғызды. **Нәтижелері:** 1. **Парламент және саяси партиялар**: Қазақстанда 1990 жылы халық депутаттарының I съезі өтті, бұл жаңа ұйымдарды құруға, саяси партиялардың пайда болуына ықпал етті. 2. **Этникалық және мәдени қозғалыстар**: Қазақ ұлтының тарихи және мәдени құқықтарын қорғау мақсатында көптеген қозғалыстар пайда болды, олар мемлекеттік тіл, жер мәселелері және ұлттық мәдениетті қолдауды талап етті. 3. **1991 жылғы тәуелсіздік**: Қазақстан 1991 жылдың 16 желтоқсанында тәуелсіздігін жариялады, бұл еліміздің демократиялық процестерінің ірі жетістігі болды. ### Жаңаөзен оқиғасы **Себептері:** 1. **Әлеуметтік-экономикалық жағдай**: Жаңаөзендегі адамдардың әлеуметтік-экономикалық жағдайы, жұмыс орындарының жоқтығы, төмен жалақы, тұрғын үй мәселелері. 2. **Кәсіподақтардың мәселелері**: Кеншілердің құқықтары мен мүдделерін қорғау үшін кәсіподақтардың белсенділігі, бірақ олардың талаптарына жауап берілмеуі. 3. **Саяси репрессия**: Өз ойын еркін білдіру бостандығының жоқтығы, адамдардың әлеуметтік наразылығының күшеюі. **Нәтижелері:** 1. **Теракт және қақтығыстар**: 2011 жылы Жаңаөзенде болған оқиғалар кезінде бірнеше адам қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды, бұл азаматтық толқулардың масштабын көрсетті. 2. **Билік реакциясы**: Үкімет оқиғаларға жауап ретінде күштік құрылымдардың күшін қолданды, бұл халықтың билікке деген сенімсіздігін арттырып, саяси репрессиялардың күшеюіне әкелді. 3. **Кедейшілік және әлеуметтік теңсіздік мәселелері**: Оқиғалар елдегі әлеуметтік теңсіздікті, кедейліктің және жұмыссыздықтың өсіп келе жатқанын көрсетті, қоғамдағы наразылықтардың одан әрі өрістеуіне ықпал етті. ### Қарағанды кеншілерінің ереуілі **Себептері:** 1. **Еңбек шарттарының нашарлығы**: Жалақының төмендігі, еңбек жағдайларының нашарлығы, жұмыс қауіпсіздігі проблемалары. 2. **Кәсіподақтардың әлсіздігі**: Сол кездегі кәсіподақ ұйымдарының белсенділігі мен ықпалының жоқтығы, жұмысшылардың құқықтарын қорғаудағы жауапсыздық. 3. **Политикалық белсенділіктің артуы**: Дәстүрлі кәсіподақтар мен жаңа саяси ұйымдардың арасындағы бәсекелестік. **Нәтижелері:** 1. **Кеншілердің ереуілдері**: 1989 жылы Қарағандыда басталған ереуілдер кең көлемде таралып, Қазақстанның және Кеңес Одағының басқа аймақтарына да жетті. 2. **Саяси өзгерістер**: Ереуілдер мен халықтық қозғалыстар саяси өзгерістер мен реформаларды тездетуге әсер етті, жұмысшылардың құқықтарын қорғау туралы жаңа заңдардың қабылдануына ықпал етті. 3. **Кәсіподақтардың тұрақтылығы**: Жаңа кәсіподақтар мен ұйымдардың құрылуы, олардың жұмысына белсенділік енгізу. Осылайша, «Қайта құру» жылдарындағы демократиялық процестер Қазақстанда саяси, әлеуметтік, және экономикалық өзгерістерге алып келді, олар тәуелсіз Қазақстанның қалыптасуына негіз қалады.