Бір адам жас баласын жанына алды, Екеуі сайран етіп кетіп қалды. Қыдырып әрлі-берлі жүрді дағы, Егінші егін еккен жерге барды. Аралап әр егінді қарап жүрді, Кез еді пісіп болған…
Бір адам жас баласын жанына алды, Екеуі сайран етіп кетіп қалды. Қыдырып әрлі-берлі жүрді дағы, Егінші егін еккен жерге барды. Аралап әр егінді қарап жүрді, Кез еді пісіп болған егін түрлі. Бастарын дәнге толған төмен салып, Бидайлар бейне тағзым етіп тұрды. Жалғыз-ақ бір бидай тұр көкке қарап, Бейне бір жалғыз өзін көпке балап. Баланың сол бидайға көзі түсіп, Білмекке кетті көңіл жөнін сұрап: «Құбылып бидайлар тұр басын салып, Жіберген мырза Құдай нұрға қанып. «Әй, әке, мұның мәнін түсіндірші, Бір іске тұрмын өзім қайран қалып. Бұл Бидай көтеріп тұр басын көкке, Қарайды шекірейіп өзі көпке. Өзіне өзгелерді теңгермейтін Соншама бұл бидайдың дәні көп пе?» «Айтайын мұның мәнін, балам, саған, Шырағым, түрін көріп таңданба оған. Өзгесі төмен қарап бүгілгенде, Ойлама: Кем екен деп бәрі сонан». Және де әкесі айтты баласына: «Сұқтанба құр сорайған қарасына. Құдайым өзгесіне дән бергенде, Бұл бидай дәнсіз қапты арасында. Бидайлар басы толық иіліп тұр, Дән берген қожасына сыйынып тұр. Басында бұл бидайдың дәні болмай, Кекірейіп, көкке қарап, бүлініп тұр. «Елде көп бұл бидайдай адам, дейді, Тәкаппар, оны халық жаман, дейді. Қалпы емес тәкаппарлық — данышпанның, Тұтынба бұл мінезді, балам», – дейді Сұрақтарға жауап бер. Өлеңнің егіншілікке қатысы бар ма? Әке мен баланың арасында қандай әңгіме болды? Бидайдың қандай әрекеті баланы таңғалдырды? Әкесі баласына қандай мінез адамның да бойынан табылатынын айтты? Әкесі баласына қандай кеңес берді?
Бұл өлеңде адамның қоғамдағы мінез-құлқын, әдептерді және тәкаппарлықтың зиянды екенін түсіндіру мақсатында егіншілік тақырыбы бекітілген.
Өлеңге байланысты сұрақтарға жауаптар:
Өлеңнің егіншілікке қатысы бар ма?
- Иә, өлеңде егіншілік тақырыбы айқын көрсетілген. Әкесі мен баласы егін алқабында жүріп, пісіп жатқан бидайларды қарап, олардың мінез-құлқы мен қасиеттері туралы әңгімелеседі. Бұл егін шаруашылығының өнімдерін, оның өсімін, даму кезеңдерін көрсетеді.
Әке мен баланың арасында қандай әңгіме болды?
- Әке мен бала арасында бидайлардың басының әртүрлі бағытта иілуі туралы әңгіме болды. Бала көкке қарап, жалғыз бидай туралы сұрады, ал әкесі оған бидайлардың иіліп тұрғанын, соның ішінде жалғыз бидайдың тәкаппарлығын түсіндіреді. Әкесі баласына тәкаппарлықтың зиянды екенін, иіліп тұрған бидайлардың қоғамдағы humility (кішіпейілділік) қажеттігін көрсетеді.
Бидайдың қандай әрекеті баланы таңғалдырды?
- Бала жалғыз бидайдың басын көтеріп, көкке қарап тұрғанын көріп таңғалды. Ол бұл бидайды өзгелерден ерекшелендіріп, 'неге ол басын төмен салып, басқа бидайлардан биік тұрғанын' сұрады.
Әкесі баласына қандай мінез адамның да бойынан табылатынын айтты?
- Әкесі баласына тәкаппарлық (өзін жоғары санау, басқаларды кемсіту) мінезінің адамдардың бойында кездесетінін айтты. Тәкаппар адам, әдетте, өзгелерді төмендетіп көрсетіп, өзіндік ерекшелігін меңзейді.
Әкесі баласына қандай кеңес берді?
- Әкесі баласына тәкаппар мінезден аулақ болуды, өзіне-өзінің қабілеттерін қадірлей отырып, басқаларға құрмет көрсету қажеттігін айтты. Ол тәкаппарлықтың көрінісі ретінде жалғыз бидайды мысал ретінде келтірді және оның артының теріс әсерлері туралы ескертті.
Қорытынды
Өлең арқылы әкесі кішіпейілділік, humility және басқалардың қадір-қасиетін тану туралы маңызды сабақ береді. Тек қана сыртқы көрініс пен тәкаппарлыққа қарап, біреудің мәнін бағаламау керектігін насихаттайды.
