түлік малдың ең қасиеттісі түйе болып табылады. Қазақ халқы түйені дала кемесі деген. Ол шөлге шыдамды, жүк артса - көлік, жесе - ет, ал жүні - киімге жараған. Қазақтар түйенің…
Түлік малдың ең қасиеттісі түйе болып табылады. Қазақ халқы түйені дала кемесі деген. Ол шөлге шыдамды, жүк артса - көлік, жесе - ет, ал жүні - киімге жараған. Қазақтар түйенің жүнінен жүн шапандар киген, ол жеңіл, жұмсақ әрі қыста жылы болған. Тағы түйенің жүнінен тек жамылғы көрпелер жасаған, аяқ асты тастауға болмайды деп төсеніштер жасамаған. Түйенің шудасы қайнатып, емге пайдаланған, ал терісінен ер қаптаған. Ал сүтін болса емге пайдаланған. Сүті қою, құнарлы. Сүтінен шұбат, құрт, балқаймақ, т. б. жасаған. Сиыр малың қазақтар көбінесе тамаққа жараған сиырды кейде көшке де, егіске де пайдаланып отырған. Сиыр да үйдің берекесі, айран - сүттің көзі, отбасының асыраушысы ретінде қадірлі мал болған. Ертеде сиыры жоқ үй ас - ауқаты жұтаң болып есептелген. Ертеде сиырдың терісінен құдықтан су тартатын қауға ыдыстар, қымыз ашытатын сабалар, сусын құятын торсықтар жасаған. Тіпті сиырдың тезегін отын ретінде, егіншілікке пайдаланған. Ал мүйізінен тарақ жасаған. Қой төрт түліктің ішіндегі қазақтың сүйіктісі «Мал өсірсең қой өсір, пайдасы оның көл көсір» деген қазақ атамыз. Өзі өсімтал, тез ет алып қонақ кәдеге жарап отыратын, сүті майлы әрі жұғымды. Қой мен ешкінің иленген терісі түрлі сырт киім мен аяқ киім тігуге пайдаланған. Қойдың жүнінен киіз басып, жіп иіріп, баулар жасалады, кілемдер, текеметтер тоқылады. Қазақ халқы қой мен ешкіні «уақ мал» деп атайды. Ешкі өте өсімтал мал. Ешкінің еті жеңіл, әрі сіңімді, сүті өте құнарлы. Ешкінің сүттісін арнайы ұстап, ана сүтіне жарымаған баланы ешкі сүтімен асыраған. Ешкінің серкесін әрдайым қойдың отарына қосып отырады, оның бүкіл отарды бастап, жайылымға апарып, әкелетін қасиеті бар. Ешкі жеңілтек мал деп есептелген, мінезі ұшқалақ, шыдамсыз баланы «ешкі құсап селтеңдеп» деп ешкіге теңеп отырады. Тағы ешкінің жүнінен түбіт орамалдар тоқиды. Ол жылы әрі жұмсақ болады. Қазақтың қасиетті малдарының бірі - жылқы. Ат - ер қанаты. Жылқы жүйрік, әрі өте төзімді мал оны салт мінуге, күш көлік ретінде пайдаланады. Сайын далада ұшқан құспен жарысып, халық үшін атқа мініп жауға шапқан батырларымызда аз емес. Қымызды емге пайдаланған, бойыңды қыздырып қысты күні жылы әрі жұғымды болады. Жылқының жалынынан, құйрығынан арқан жіп есілді, етінен қазы - қарта, жал - жая жасайды. Переведи на руский
Вот перевод текста на русский язык:
Крупнейший священный скот - верблюд. Казахский народ называет верблюда "кораблем пустыни". Он вынослив к жаре, с ним можно перевозить грузы, мяса есть - еда, а его шерсть используется для одежды. Казахи носили шапаны из верблюжьей шерсти, которые были легкими, мягкими и теплые зимой. Также из шерсти верблюда делали покрывала, считая, что нельзя бросать их на землю, а подстилки не изготавливались. Шерсть верблюда варили и использовали в лечебных целях, а из кожи делали седла. Молоко использовалось для лечения. Оно густое и питательное. Из его молока готовили шубат, курт, балкаймак и другие продукты.
Корова также использовалась казахами в основном для еды, иногда для переезда и сельского хозяйства. Корова была ценным животным, источником молока - айрана и добытчиком для семьи. Раньше дом без коровы считался бедным. Из коровьей кожи делали ведра для воды, в которых настаивали кымыз, сосуды для напитков. Даже коровий навоз использовался в качестве топлива и в сельском хозяйстве. Из рогов делали расчески.
Овца – это любимец казахского народа, ведь пословица гласит: "Если вырастишь скот, выращивай овец - их польза безмерна". Овцы плодовиты и хорошо выращиваются, их мясо жирное и питательное. Кожаная шкура овец и коз также использовалась для шитья различных верхней одежды и обуви. Из шерсти овец делается войлок, пряжа, веревки, а также ковры и текеметы.
Казахи зовут овец и коз "малым скотом". Коза - очень плодовитое животное. Мясо козы легкое и легко усваивается, а ее молоко очень питательное. Специально отбирали молочных коз для того, чтобы кормить детей, которые не могли получать материнское молоко. Рогатых коз всегда добавляли в отару овец, поскольку они ведут всю отару на выпас и обратно. Коза считается капризным животным, а непокойного и непоседливого ребенка иногда сравнивают с козой. Также из козьей шерсти плели теплые и мягкие платки.
Одним из священных животных казахов является лошадь. Лошадь - крылья мужчины. Лошади быстрые и выносливые; их используют для верховой езды и как рабочую силу. Лошади способны конкурировать с птицами и помогали нашим могучим героям в битвах. Кумыс использовали для лечения, он согревает и очень полезен зимой. Из гривы и хвоста лошадей плели веревки, а из мяса делают казылык, карта и жаркое.
