Тапсырма 1. Жүйке жүйесінің типтерін ажыратыңыз Тапсырма: Төмендегі жүйке жүйесі типтерін олардың сипаттамаларымен сәйкестендіріңіз. [3] № Жүйке жүйесінің типі Сипаттамасы 1 диффузды жүйке жүйесі А) Жүйке түтігі арқа жағында орналаскан, орталык жүйке жүйесі ми мен жұлыннан тұрады. 2. Түйінді (ганглиозды) жүйке жүйесі В) Жүйке жасушалары денеге біркелкі таралған, жүйке түйіндері жок. 3 түтікшелі жүйке жүйесі С) Жүйке жасушалары түйіндерге жинақталған, олар бірімен-бірі байланысқан. 2. Суреттен жүйке жасушасының 1-ші компонентін анықтаңыз [1] 2.а Сұр заттын сипаттамасын жазыңыз 2 [1] 3. PISA тапсырмасы: "Сопақша ми және көпірдің қызметі" Ситуациялық тапсырма: [5] Дәурен өте суық ауада демалды. Бір кезде мұрны қышып, түшкіре бастады. Бұл рефлексті ол өз еркімен басқара алмады. Сондай-ақ, тамақ жеп жатқанда, тамағына нәрсе тұрып қалса, жөтеле бастайды. Сұрақтар:

### Тапсырма 1: Жүйке жүйесінің типтерін ажырату #### 1. Жүйке жүйесінің типтері мен олардың сипаттамалары **№1: Диффузды жүйке жүйесі** **Сипаттамасы:** В) Жүйке жасушалары денеге біркелкі таралған, жүйке түйіндері жоқ. - **Түсіндірме:** Диффузды жүйке жүйесі — бұл жүйке жасушаларының организм бойына біркелкі таралуы. Мұндай жүйке жүйесі көп жағдайда простейшаларда (например, медуза) кездеседі. **№2: Түйінді (ганглиозды) жүйке жүйесі** **Сипаттамасы:** С) Жүйке жасушалары түйіндерге жинақталған, олар бірімен-бірі байланысқан. - **Түсіндірме:** Түйінді жүйке жүйесі дененің біржақты бөліктерінде жүйке түйіндерінен тұрады. Мұндай жүйке жүйесі омыртқасыз жануарларда, мысалы, шаяндарда, жиі кездеседі. **№3: Түтікшелі жүйке жүйесі** **Сипаттамасы:** А) Жүйке түтігі арқа жағында орналасқан, орталық жүйке жүйесі ми мен жұлыннан тұрады. - **Түсіндірме:** Түтікшелі жүйке жүйесі омыртқалы жануарларға тән, оның орталық жүйке жүйесі мидың және жұлынның негізінде орналасқан. #### 2. Суреттен жүйке жасушасының 1-ші компонентін анықтау **1-ші компонент:** Бұл сұраққа жауап беру үшін сізге сурет қажет. Әдетте, жүйке жасушасының компоненттері мыналарды қамтиды: - **Дендриттер**: сигналы қабылдайды. - **Сома (клетка денесі)**: ядродағы ақпаратқа жауап береді. - **Аксон**: сигналды таратады. #### 2.а: Сұр заттың сипаттамасы **Сұр зат:** Сұр зат — жүйке тінінің бөлігі, онда көптеген нейрондардың клетка денелері, бірақ миелин қабығы жоқ. Сұр зат орталық жүйке жүйесінде, әсіресе мида және жұлында болады. Ол ақпаратты өңдеу және сигналдарды генерациялау үшін маңызды. ### 3. PISA тапсырмасы: "Сопақша ми және көпірдің қызметі" **Ситуациялық тапсырма: ** Дәурен өте суық ауада демалды. Бір кезде мұрны қышып, түшкіре бастады. Бұл рефлексті ол өз еркімен басқара алмады. Сондай-ақ, тамақ жеп жатқанда, тамағына нәрсе тұрып қалса, жөтеле бастайды. #### Сұрақтар: 1. **Не себепті Дәурен түшкіре бастады?** - **Жауап:** Суық ауа мұрындағы рецепторларды тітіркендірді, бұл рефлекторлық түрде мұрынның қысылуы мен түшкіру себеп болды. 2. **Сопақша ми және көпірдің қызметі қандай?** - **Жауап:** Сопақша ми – автоматты, рефлекторлық әрекеттерді (дем алу, жүрек соғысы) басқаратын орталық. Көпір — мидың бөлігі, ол ми шарасын (гемисфера) және ми төменгі бөлігі (мозжечок) арасындағы байланысқа жауап береді. Ол міндетті әрекеттер мен рефлекстерді үйлестіретін маңызды рөл атқарады. 3. **Дәуреннің жөтелу реакциясы қандай рефлекторлық әрекетке жатады?** - **Жауап:** Жөтелу рефлексі — бұл қорғаныс реакциясы, ол тыныс алу жолдарын бөгде заттардан тазартуға көмектеседі, ол да әлсіз рефлекстердің бірі болып табылады. #### Қорытынды Бұл тапсырмалар биологияның жүйке жүйесіне қатысты маңызды аспектілерін зерттеуге және түсінуге көмектеседі. Жүйке жүйесінің типтерін, компоненттерін, олардың қызметін жақсы түсіну – бастапқы биологиялық білім үшін өте маңызды.