2-тапсырма. «Ер қаруы бес қару» тақырыбында көркемдегіш құралдарды қолданып, екі шумақты өлең құрастырып жазыңыз.
«Ер қаруы бес қару» тақырыбында екі шумақты өлең жазу – бұл өте қызықты және шығармашылық жұмыс. Мысал ретінде келесі өлең шумақтарын ұсынамын:
Батыр болса, қолында бес қару,
Білім, батылдық, дос, ынтымақ – менің нару!
Жаны бір, жүрегі таза, аянбай күресер,
Халық үшін, ер болар, бейбіт заманға мұра!
Атаның жолын қуып, ерлік серті,
Нар ұландар, шабыт, жүректе жарқын еркі!
Шабаланып, шартарапта жау болса,
Нағыз батыр, қорғайды елі, ардақтайды әркез!
Пояснения:
Көркемдегіш құралдар:
Өлеңде метафоралар мен символдар қолданылады. Мысалы, «бес қару» – батырдың барлық қасиетін, яғни білім, батылдық, достықты білдіреді.Құрылымы:
Өлеңнің әр шумағы 4 жолдан тұрады, ритмика мен ұйқас сақталған.Тақырыпты терең түсіну:
Әр шумақта ердің қасиеттері, халық мұрасы және батырлардың рөлі туралы айтылады.
Егер қосымша сұрақтарыңыз болса немесе басқа нұсқалар қажет болса, хабарласыңыз!
Обсуждение
4 сообщения2-нұска 1-тапсырма. Берілген мәтінде көтерілген мәселені аныктап, автор мен окырманның карым-катынасын ескеріп, нақты, концептуалды, талкылау сұрактарын құрастырыңыз. Қазақ батырларынын қару-жарағы Халкымыз гасырлар бойы жаугершілік жағдайда омір сүріп, өз елін, жерін, тәуелсіздігін үнемі коргап отыруға мәжбүр болған. Ел мен жердің қамы үшін ат үстінде күн кешіп, қолындағы бес каруына сеніп жауының құтын қашырып, мысын басқаны ауыздан-ауызға таралып бүгінге жетті. Алайда қазіргі жас ұрпак ата-бабаларының осынау коптеген әскери қару-жарағының атауын да ұмытып бара жаткандай. Сондықтан да біз бүгін қазақтың жаугершілік замандағы киім-кешектері, қару-жарақтары туралы қолжазбалардан ықшамдап беріп отырмыз. Адырна огіздің жон терісінен жасалып, садак ағашының екі басын иіп ұстап тұратын керме қайыстың атауы. Иі канған теріден жасалғандыктан, садак серіппелі болып, жебесі алыска ұшады. Айбалта ежелгі Египет заманынан бері белгілі согыс қаруы, өткір де айбатты. Айбалта Орта Азия мен Қазакстанға 14-15 ғасырда кенінен тараған. Оның алғашқы үлгілері Батыс пен Шығыс елдерінің қару-жарағында ұшырасады. Қазақ ұсталары айбалта сабының ұңғыдан өтер екі жағын темір құрсаумен шегелеп, оны ұлттык кошкар мүйіз тәрізді ою-өрнекпен безендіреді. Қолға ұстау үшін саптың төменгі жағына қайыстан бүлдірге байлайды. Алдаспан семсердің бір түрі. Жекпе-жек шайқаста қолданылатын қару болғандықтан әрі салмағының ауырлығына байланысты оның кыны болмайды, батырлар шайқаска колға ұстап шығады. Сол себепті алдаспанды күшті, қарулы батырлар ғана пайдаланған. Алдаспанды белге байлайды немесе иыққа асып алады. Ол семсер, қылыштың ішіндегі ең асылы. Батырлар жырында бір сілтегенде қара тасты да қақ бөліп, киып түсетін алдаспандар көп суреттелген. Алмас қылыш соғыс қаруы. Болаттың ең асылынан соғылады. Қазақ батырлары асынған бес қарудың бірі осы алмас қылыш. Наркескен алмас қылыштың аңызға айналган түрі. 1861 жылы Злотоуста орыс инженері Аносов қазақтардың ертеде пайдаланған алмас қылыштарының өте өткір болу сыры суару тәсілінде, болатты салқын күйінде соғуында екенін анықтап, сондай алмас қылыштарды орыс жауынгерлеріне жасаткан. Ақберен. Болаттан құйып жасалған ұзын ұңғылы шиті мылтықтың да атауы ақ-берген. Мұндай мылтықтың оғы алысқа ұшады, дәл тиеді. Әрі мылтыктын салмағы ауыр болады. Оны «сирақты мылтық» деп атауының сыры: ұңғысының ұш жағында ашалы таянышы бар Нақты сұрақтар Концептуалды сұрақтар Талқылау сұрактары
Берілген мәтіннен туындаған мәселелерді ескеріп, автор мен оқырман арасындағы қарым-қатынасты бағалай отырып, сұрақтарды құрастыруға болады.
Нақты сұрақтар:
- Қазақ батырларының қару-жарағының басты ерекшеліктері қандай?
- Мәтінде аталатын қарулардың тарихи маңызы неде?
- Адырна, айбалта, алдаспан, алмас қылыш, ақберен қару-жарақтарының қолданылу ерекшеліктері қандай?
- Неліктен қазіргі жастар ата-бабаларының әскери қару-жарақтарының атын ұмытып бара жатыр?
- Мәтінде тарихи қару-жарақтардың шығу тарихы мен даму кезеңдері туралы қаншалықты ақпарат берілген?
Концептуалды сұрақтар:
- Қазақ батырларының қару-жарағы екенін күнделікті өмірде қалай пайдалануымызға болады?
- Неліктен қару-жарақ мәдениеті халықтың ұлттық бейнесінің ажырамас бөлігі болып табылады?
- Қару-жарақтардың, әсіресе қазақтың ұлттық қару-жарақтарының халықтың рухы мен тәуелсіздігіне әсері қандай?
- Батырлар қолданған қарудың символикалық мәні мен бүгінгі күндегі жастарға тигізетін әсері қандай?
Талқылау сұрақтары:
- Қазақ батырларының қару-жарағының қазіргі замандағы әскери қару-жарақтармен салыстырғанда қандай айырмашылықтары бар?
- Неліктен біз ата-бабаларымыздың әскери дәстүрлерін және қару-жарақтардың тарихын зерттеуіміз қажет?
- Қазіргі замандағы жастардың жауынгерлік дәстүрлерге көзқарасы мен қарым-қатынасы қандай?
- Қару-жарақ тарихын зерттеу қазақ ұлттық мәдениеті мен тарихының бөлінбес бөлігі ме?
Осы сұрақтар мәтіндегі мәселелерді тереңірек талқылауға, оқушылардың тақырыпқа деген қызығушылығын арттыруға және оларды ойлауға ынталандыруға көмектеседі.
3-тапсырма. «Су жүрген жер молшылық, абат емей немене. Жақсылардың сөздері қанат емей немене» тақырыбында мәтін нормаларын сақтап (мәтін құрылымы, абзац, мәтін бөліктері), мәтін жазыңыз (сөз саны-90-100 сөз).
Су жүрген жер молшылық, абат емей немене? Жақсылардың сөздері қанат емей немене?
Су – тіршілік көзі. Сонымен қатар, жердің құнарлылығын арттырып, өсімдіктер мен жануарларға өмір сүруге мүмкіндік береді. Су жүрген жерде молшылық, яғни адамдар мен табиғат бірлікте, гармонияда өмір сүре алады.
Абаттандыру дегеніміз – қоршаған ортаны жақсарту, әрбір жанға қуаныш сыйлау. Жақсылардың сөзі де осындай, олар әрдайым игілікті, позитивті ойларды таратады. Жақсы сөз адамдардың жүрегіне қанат бітіріп, оларды жаңа жақсылықтарға жетелейді. Сондықтан, судың молдығы мен жақсы сөздің қуатын біріктіру – өмірдің әр қырына жету жолы.
Адамзат үшін, табиғат пен сөздің маңызы зор, олар бір-бірін толықтырып, дамытады.
