Дзеепрыметнік, дзеепрыслоўе І варыянт 1. Адзначце словазлучэнні "дзеепрыметнік назоўнік: а) роўненькая дарога, 6) казачны домік, в) выраўненая лінія; г) чарнявы хлопчык, д)…
Дзеепрыметнік, дзеепрыслоўе І варыянт 1. Адзначце словазлучэнні "дзеепрыметнік назоўнік: а) роўненькая дарога, 6) казачны домік, в) выраўненая лінія; г) чарнявы хлопчык, д) счарнелая дошка, е) перафарбаваны дом 2. Адзначце сказы з дзеепрыметнымі зваротамі: в) Жанчына стаяла каля стала, засланага белым абрусам, налівала ў конаўку з вялікага гладьнша малако, 6) Гарачыня неміласэрная: куды ні зірні усе жоўтае, выпаленае сонцам, в) Цёмныя гмахі камяніц з всветленымі вокнамі загароджвалі далягляд, г) Люблю хадзіць па ўсланых лісцем дарожках купалаўскага сквера; д) Праз завещание коўдрай акно прабіваліся першыя промні сонца. 3. Адзначце сказы, у якіх дзеепрыметныя звароты трэба выдзеліць коскамі: а) На таку ляжала прыкрытае саломай новае жыта, б) Паляна акружаная з усіх бакоў цёмнай сцяной лесу млела ал гарачыні; в) Прасеяныя скрозь іней сонечныя промні насмела ўсплылі на шырокае крэсла, г) Узрушаны і выведзены з раўнавагі старшыня грозна ўшчувае крыкуноў, д) Дзядзька Пракоп павязаны наўскасак ручніком вылез з-за стала амаль першым. 4. Адзначце сказы, у якіх дзеепрыметныя звароты выдзелены коскамі правільна: а) Маці выйшла на дарогу, асветленую першымі промнямі сонца; б) Над вершалінамі соснаў, густа пасыпаных мяккім пушыстым снегам вісеў паветраны шар; в) Асіны і вольхі, пераплеценыя знізу, галінамі задумліва глядзяцца ў ціхую ваду, г) За далёкім, засланым сінім туманам лесам высокімі купаламі праглядвалася царква; д) Цішынёй і бязлюддзем веяла ад вуліцы, ахутанай гэрай асенняй смугой. 5. Адзначце сказы, у якіх дапушчаны памылкі ва ўжыванні дзеепрыметных зваротаў: а) Паветра, густа настоенае пахамі зямлі і агарода, навісла над зямлёй; б) Зарослая алея травою давяла мяне да самай агароджы; в) 3 сумам хлопец праводзіў вачыма нахіленае сонца на захад, г) Нясмела ўставала з-за лесу ахутанае шэраю дымкаю сонца; д) Ціха шалясцелі на ветры высахлыя лісты даўно ўжо 6. Адзначце словазлучэнні, у якіх не з дзеепрыметнікамі патрэбна пісаць разам а) яшчэ (не) вывучаныя ўрокі, б) (не) разгледжанае пытанне; в) (не) прыкрытая хлусня, г) кашуля (не) заппілена, д) (не) затаптаныя сляды. 7. Адзначце сказы, у якіх часціцу не з дзеепрыметнікамі трэба пісаць асобна: а) У сціплым цёмным касцюме з белым каўнерыкам, з (не) пакрытай галавой, яна заўсёды спяшалася і знікала за дзвярыма школы; б) І ўжо дарослым чалавекам ён неспакойна спаў у месячную ноч, калі вокны былі добра (не) завешаны, в) Буйныя, душыстыя, пэўна, (не) таптаныя нагой чалавека, узгадаваныя вялікай шчодрасцю прыроды мільёны кветак пераліваліся ўрачыстай чырванню; г) Пры яме ляжалі амаль сатлелыя кроквы, рэшткі зрубаў, было там і некалькі (не) скарыстаных бернаў-калод; д) Была вясна, і на градах, яшчэ (не) полатых, было пуставата. 8. Адзначце сказы з дзеепрыслоўямі: а) Высока ў сінім небе плыве яркае сонца, шчодра лье на зямлю сваю цеплыню і святло; б) Стоячы як не па самую шыю ў вадзе, Волька чэрпала вядром і падавала яго мне; в) Дабраўшыся да пяску і вычарпаўшы аж да дна гэты іл. Волька папрасіла падаць ёй наламаныя галінкі; г) Першы баравік, які трапіўся, выклікаў радасць і смех; д) Васіль ехаў цяпер пануры, паглыблены ў свае думкі. 9. Адзначце сказы з памылкамі ва ўжыванні дзеепрыслоўяў: а) Гледзячы ў акно, у мяне закружылася галава, 6) Праплываючы над верхавінамі дрэў, хмарка назаўсёды развітвалася з імі; в) Перачытваючы раман, у мяне ўзнікла нечаканая ідэя; г) Закончыўшы школу, у Антося ўзнікла жаданне вучыцца далей; д) Пралятаючы над гарамі, я міжволі залюбаваўся іх прыгажосцю. 10. Адзначце сказы з дзеепрыслоўнымі зваротамі: а) Але жораў, пачуўшы веснавую песню сваіх сяброў, раптам насцярожыўся, спыніўся, прыслухаўся; б) Журавы спакойна, не спяшаючыся, махалі ў воблаках крыллем; в) Удалечыні, дзіўнавата выгінаючыся, блішчыць танюсенькая Пціч; г) Кожны ранак, паснедаўшы, сыходзіліся каля Міканоравай хаты куранёўцы; 2) Стаміўшыся, ластаўкі рассаджваюцца на правадах. 11. Адзначце сказы, у якіх дзеепрыслоўі і дзеепрыслоўныя звароты трэба выдзеліць коскамі: а) Аднаго разу ўдзень узлезшы на сена, каб схавацца ад гарачыні, я не ўбачыў гнязда на яго звычайным месцы; 6) Маці ўжо гады тры назад перабралася з вёскі, але па-ранейшаму не можа сядзець склаўшы рукі; в) Кабан рые павольней усё болей і болей углыбляючыся ў зямлю; г) А паўз дарогу пакалыхваючыся цвітуць рамонкі; д) Жораў агледзеўся і прытанцоўваючы зрабіў некалькі крокаў. 12. Адзначце сказы, у якіх НЕ з дзеепрыслоўямі трэба пісаць асобна: а) (Не)дачуваючы на адно вуха, Мікіта, як і некалі яго бацька, стараніўся людей; б) І хоць адлегласць была яшчэ вялікая, драпежнік, (не) вытрымаўшы, кінуўся ўніз, в) Дзеці плакалі так шчыра, што я, (не) сумняваючыся, паверыў ім; г) Паланянка, (не) навідзеўшы мужа, аднойчы паспрабавала яго атруціць; д) Колькі дзён перад гэтым, (не)зважаючы на блізкую восень, грэла і пякло паніжэлае ў небе сонца.
Разберём вашу задачу крок за крокам, уключаючы ўсё, што звязана з дзеепрыметнікамі і дзеепрыслівамі.
1. Словазлучэнні з дзеепрыметнікамі
Задача — вызначыць, дзеепрыметнікі, якія ўжываюцца з назоўнікамі.
- а) "роўненькая дарога" — назоўнік без дзеепрыметніка.
- 6) "казачны домік" — назоўнік без дзеепрыметніка.
- в) "выраўненая лінія" — дзеепрыметнік "выраўненая".
- г) "чарнявы хлопчык" — назоўнік без дзеепрыметніка.
- д) "счарнелая дошка" — дзеепрыметнік "счарнелая".
- е) "перафарбаваны дом" — дзеепрыметнік "перафарбаваны".
Ответ: в, д, е.
2. Сказы з дзеепрыметнымі зваротамі
Дзеепрыметны зварот — гэта слова з дзеепрыметнікам і звязанымі з ім словамі.
- в) "Жанчына стаяла каля стала, засланага белым абрусам" — дзеепрыметны зварот "засланага белым абрусам".
- 6) "Гарачыня неміласэрная: куды ні зірні ўсе жоўтае, выпаленае сонцам" — дзеепрыметны зварот "выпаленае сонцам".
- г) "Цёмныя гмахі камяніц з всветленымі вокнамі загароджвалі далягляд" — дзеепрыметны зварот "з всветленымі вокнамі".
- д) "Праз завещание коўдрай акно прабіваліся першыя промні сонца" — няма дзеепрыметнага зварота.
Ответ: в, 6, г.
3. Выдзяленне коскамі дзеепрыметных зваротаў
Неабходна вызначыць, дзеепрыметныя звароты, якія трэба выдзяляць коскамі.
- а) "На таку ляжала прыкрытае саломай новае жыта" — няма зваротаў.
- б) "Паляна акружаная з усіх бакоў цёмнай сцяной лесу млела" — тут варта выдзяліць "акружаная з усіх бакоў цёмнай сцяной лесу".
- в) "Прасеяныя скрозь іней сонечныя промні насмела..." — "прасеяныя скрозь іней" — зварот, варта выдзеліць.
- г) "Узрушаны і выведзены з раўнавагі старшыня..." — тут "узрушаны і выведзены з раўнавагі" — зварот, выдзяляем.
- д) "Дзядзька Пракоп павязаны наўскасак ручніком вылез..." — тут неабходна коска перад "павязаны".
Ответ: б, в, г, д.
4. Правільнае выдзяленне коскамі дзеепрыметных зваротаў
Неабходна адзначыць, дзеепрыметныя звароты выдзелены коскамі правільна.
- а) "Маці выйшла на дарогу, асветленую першымі промнямі сонца" — правільна.
- б) "Над вершалінамі соснаў, густа пасыпаных мяккім пушыстым снегам..." — таксама правільна.
- в) "Асіны і вольхі, пераплеценыя знізу..." — правільна.
- г) "За далёкім, засланым..." — трэба выдзеліць.
- д) "Цішынёй і бязлюддзем веяла ад вуліцы, ахутанай..." — таксама правільна.
Ответ: а, б, в, д.
5. Памылкі ў ўжыванні дзеепрыметных зваротаў
Тут знаходзім памылкі ў дзеепрыметных зваротах.
- а) "Паветра, густа настоенае пахамі зямлі..." — без памылкі.
- б) "Зарослая алея травою давяла..." — без памылкі.
- в) "З сумам хлопец праводзіў вачыма нахіленае сонца..." — без памылкі.
- г) "Нясмела ўставала з-за лесу ахутанае шэраю дымкаю сонца" — памылка, трэба інакш.
- д) "Ціха шалясцелі на ветры высахлыя лісты..." — без памылкі.
Ответ: г.
6. Словазлучэнні без дзеепрыметнікаў
Параметр, які трэба адзначыць — словазлучэнні без дзеепрыметнікаў.
- а) "яшчэ (не) вывучаныя ўрокі" — напісанне правільнае.
- б) "(не) разгледжанае пытанне" — таксама правільнае.
- в) "(не) прыкрытая хлусня" — правільна.
- г) "кашуля (не) заппілена" — правільна.
- д) "(не) затаптаныя сляды" — правільна.
Ответ: в, г.
7. Асобнае пісьмо з дзеепрыслоўямі з "не"
Адзначаем сказы, дзе часціцу "не" трэба пісаць асобна.
- а) "З (не) пакрытай галавой..." — правільна.
- б) "Калі вокны былі добра (не) завешаны..." — таксама правільна.
- в) "Буйныя, душыстыя, пэўна, (не) таптаныя нагой..." — правільна.
- г) "Было там і некалькі (не) скарыстаных бернаў-калод" — правільна.
- д) "Была вясна, і на градах, яшчэ (не) полатых..." — правільна.
Ответ: усе правільныя.
8. Сказы з дзеепрыслівамі
Адзначаем сказы, у якіх ёсць дзеепрыслівы.
- а) "Высока ў сінім небе плыве яркае сонца..." — ёсць дзеепрыслів'е.
- б) "Стоячы як не па самую шыю ў вадзе..." — ёсць дзеепрыслів'е.
- в) "Дабраўшыся да пяску і вычарпаўшы..." — ёсць дзеепрыслів'е.
- г) "Першы баравік, які трапіўся..." — няма дзеепрысліва.
- д) "Васіль ехаў цяпер пануры, паглыблены..." — ёсць дзеепрыслів'е.
Ответ: а, б, в, д.
9. Памылкі ва ўжыванні дзеепрысліваў
Вызначаем помылкі ў сказы з дзеепрыслівамі.
- а) "Гледзячы ў акно, у мяне закружылася галава" — памылка, не можа быць так.
- б) "Праплываючы над верхавінамі дрэў..." — без памылкі.
- в) "Перачытваючы раман, у мяне ўзнікла..." — без памылкі.
- г) "Закончыўшы школу, у Антося ўзнікла..." — без памылкі.
- д) "Пралятаючы над гарамі..." — без памылкі.
Ответ: а.
10. Сказы з дзеепрыслівнымі зваротамі
Сказы з дзеепрыслівнымі зваротамі:
- а) "Але жораў, пачуўшы веснавую песню..." — ёсць зварот.
- б) "Журавы спакойна, не спяшаючыся..." — ёсць зварот.
- в) "Удалечыні, дзіўнавата выгінаючыся..." — ёсць зварот.
- г) "Кожны ранак, паснедаўшы, сыходзіліся..." — таксама ёсць зварот.
- д) "Стаміўшыся, ластаўкі рассаджваюцца..." — ёсць зварот.
Ответ: усе правільныя.
11. Коскі ў дзеепрыслівых зваротах
Сказы, дзе дзейнічаюць коскі:
- а) "Аднаго разу ўдзень узлезшы на сена..." — правільна.
- б) "Маці ўжо гады тры назад перабралася..." — няма зварота, коска не патрэбна.
- в) "Кабан рые павольней усё болей..." — памылка, коска патрэбна.
- г) "А паўз дарогу пакалыхваючыся цвітуць рамонкі" — памылка, коска патрэбна.
- д) "Жораў агледзеўся і прытанцоўваючы зрабіў некалькі крокаў" — правільна.
Ответ: а, д.
12. Асобнае пісьмо "не" з дзеепрыслівамі
Адзначаем сказы з асобным "не":
- а) "(Не) дачуваючы на адно вуха..." — правільна.
- б) "Драпежнік, (не) вытрымаўшы, кінуўся..." — правільна.
- в) "Я, (не) сумняваючыся, паверыў..." — правільна.
- г) "Паланянка, (не) навідзеўшы мужа..." — правільна.
- д) "Грэла і пякло паніжэлае ў небе сонца..." — памылка, трэба пісаць разам.
Ответ: д.
Таким чынам, у вас атрымалася вялікая колькасць задач на дзеепрыметнікі і дзеепрыслівы, іх ужыванні і правільнае пісьмо. Калі ўзнікнуць дадатковыя пытанні або патрэбна будзе больш тлумачэнні — толькі попрасіце!
