Дзеепрыметнік, дзеепрыслоўе І варыянт 1. Адзначце словазлучэнні "дзеепрыметнік назоўнік: а) роўненькая дарога, 6) казачны домік, в) выраўненая лінія; г) чарнявы хлопчык, д) счарнелая дошка, е) перафарбаваны дом 2. Адзначце сказы з дзеепрыметнымі зваротамі: в) Жанчына стаяла каля стала, засланага белым абрусам, налівала ў конаўку з вялікага гладьнша малако, 6) Гарачыня неміласэрная: куды ні зірні усе жоўтае, выпаленае сонцам, в) Цёмныя гмахі камяніц з всветленымі вокнамі загароджвалі далягляд, г) Люблю хадзіць па ўсланых лісцем дарожках купалаўскага сквера; д) Праз завещание коўдрай акно прабіваліся першыя промні сонца. 3. Адзначце сказы, у якіх дзеепрыметныя звароты трэба выдзеліць коскамі: а) На таку ляжала прыкрытае саломай новае жыта, б) Паляна акружаная з усіх бакоў цёмнай сцяной лесу млела ал гарачыні; в) Прасеяныя скрозь іней сонечныя промні насмела ўсплылі на шырокае крэсла, г) Узрушаны і выведзены з раўнавагі старшыня грозна ўшчувае крыкуноў, д) Дзядзька Пракоп павязаны наўскасак ручніком вылез з-за стала амаль першым. 4. Адзначце сказы, у якіх дзеепрыметныя звароты выдзелены коскамі правільна: а) Маці выйшла на дарогу, асветленую першымі промнямі сонца; б) Над вершалінамі соснаў, густа пасыпаных мяккім пушыстым снегам вісеў паветраны шар; в) Асіны і вольхі, пераплеценыя знізу, галінамі задумліва глядзяцца ў ціхую ваду, г) За далёкім, засланым сінім туманам лесам высокімі купаламі праглядвалася царква; д) Цішынёй і бязлюддзем веяла ад вуліцы, ахутанай гэрай асенняй смугой. 5. Адзначце сказы, у якіх дапушчаны памылкі ва ўжыванні дзеепрыметных зваротаў: а) Паветра, густа настоенае пахамі зямлі і агарода, навісла над зямлёй; б) Зарослая алея травою давяла мяне да самай агароджы; в) 3 сумам хлопец праводзіў вачыма нахіленае сонца на захад, г) Нясмела ўставала з-за лесу ахутанае шэраю дымкаю сонца; д) Ціха шалясцелі на ветры высахлыя лісты даўно ўжо 6. Адзначце словазлучэнні, у якіх не з дзеепрыметнікамі патрэбна пісаць разам а) яшчэ (не) вывучаныя ўрокі, б) (не) разгледжанае пытанне; в) (не) прыкрытая хлусня, г) кашуля (не) заппілена, д) (не) затаптаныя сляды. 7. Адзначце сказы, у якіх часціцу не з дзеепрыметнікамі трэба пісаць асобна: а) У сціплым цёмным касцюме з белым каўнерыкам, з (не) пакрытай галавой, яна заўсёды спяшалася і знікала за дзвярыма школы; б) І ўжо дарослым чалавекам ён неспакойна спаў у месячную ноч, калі вокны былі добра (не) завешаны, в) Буйныя, душыстыя, пэўна, (не) таптаныя нагой чалавека, узгадаваныя вялікай шчодрасцю прыроды мільёны кветак пераліваліся ўрачыстай чырванню; г) Пры яме ляжалі амаль сатлелыя кроквы, рэшткі зрубаў, было там і некалькі (не) скарыстаных бернаў-калод; д) Была вясна, і на градах, яшчэ (не) полатых, было пуставата. 8. Адзначце сказы з дзеепрыслоўямі: а) Высока ў сінім небе плыве яркае сонца, шчодра лье на зямлю сваю цеплыню і святло; б) Стоячы як не па самую шыю ў вадзе, Волька чэрпала вядром і падавала яго мне; в) Дабраўшыся да пяску і вычарпаўшы аж да дна гэты іл. Волька папрасіла падаць ёй наламаныя галінкі; г) Першы баравік, які трапіўся, выклікаў радасць і смех; д) Васіль ехаў цяпер пануры, паглыблены ў свае думкі. 9. Адзначце сказы з памылкамі ва ўжыванні дзеепрыслоўяў: а) Гледзячы ў акно, у мяне закружылася галава, 6) Праплываючы над верхавінамі дрэў, хмарка назаўсёды развітвалася з імі; в) Перачытваючы раман, у мяне ўзнікла нечаканая ідэя; г) Закончыўшы школу, у Антося ўзнікла жаданне вучыцца далей; д) Пралятаючы над гарамі, я міжволі залюбаваўся іх прыгажосцю. 10. Адзначце сказы з дзеепрыслоўнымі зваротамі: а) Але жораў, пачуўшы веснавую песню сваіх сяброў, раптам насцярожыўся, спыніўся, прыслухаўся; б) Журавы спакойна, не спяшаючыся, махалі ў воблаках крыллем; в) Удалечыні, дзіўнавата выгінаючыся, блішчыць танюсенькая Пціч; г) Кожны ранак, паснедаўшы, сыходзіліся каля Міканоравай хаты куранёўцы; 2) Стаміўшыся, ластаўкі рассаджваюцца на правадах. 11. Адзначце сказы, у якіх дзеепрыслоўі і дзеепрыслоўныя звароты трэба выдзеліць коскамі: а) Аднаго разу ўдзень узлезшы на сена, каб схавацца ад гарачыні, я не ўбачыў гнязда на яго звычайным месцы; 6) Маці ўжо гады тры назад перабралася з вёскі, але па-ранейшаму не можа сядзець склаўшы рукі; в) Кабан рые павольней усё болей і болей углыбляючыся ў зямлю; г) А паўз дарогу пакалыхваючыся цвітуць рамонкі; д) Жораў агледзеўся і прытанцоўваючы зрабіў некалькі крокаў. 12. Адзначце сказы, у якіх НЕ з дзеепрыслоўямі трэба пісаць асобна: а) (Не)дачуваючы на адно вуха, Мікіта, як і некалі яго бацька, стараніўся людей; б) І хоць адлегласць была яшчэ вялікая, драпежнік, (не) вытрымаўшы, кінуўся ўніз, в) Дзеці плакалі так шчыра, што я, (не) сумняваючыся, паверыў ім; г) Паланянка, (не) навідзеўшы мужа, аднойчы паспрабавала яго атруціць; д) Колькі дзён перад гэтым, (не)зважаючы на блізкую восень, грэла і пякло паніжэлае ў небе сонца.

Разберём вашу задачу крок за крокам, уключаючы ўсё, што звязана з дзеепрыметнікамі і дзеепрыслівамі. ### 1. Словазлучэнні з дзеепрыметнікамі Задача — вызначыць, дзеепрыметнікі, якія ўжываюцца з назоўнікамі. - **а)** "роўненькая дарога" — назоўнік без дзеепрыметніка. - **6)** "казачны домік" — назоўнік без дзеепрыметніка. - **в)** "выраўненая лінія" — дзеепрыметнік "выраўненая". - **г)** "чарнявы хлопчык" — назоўнік без дзеепрыметніка. - **д)** "счарнелая дошка" — дзеепрыметнік "счарнелая". - **е)** "перафарбаваны дом" — дзеепрыметнік "перафарбаваны". Ответ: **в, д, е.** ### 2. Сказы з дзеепрыметнымі зваротамі Дзеепрыметны зварот — гэта слова з дзеепрыметнікам і звязанымі з ім словамі. - **в)** "Жанчына стаяла каля стала, засланага белым абрусам" — дзеепрыметны зварот "засланага белым абрусам". - **6)** "Гарачыня неміласэрная: куды ні зірні ўсе жоўтае, выпаленае сонцам" — дзеепрыметны зварот "выпаленае сонцам". - **г)** "Цёмныя гмахі камяніц з всветленымі вокнамі загароджвалі далягляд" — дзеепрыметны зварот "з всветленымі вокнамі". - **д)** "Праз завещание коўдрай акно прабіваліся першыя промні сонца" — няма дзеепрыметнага зварота. Ответ: **в, 6, г.** ### 3. Выдзяленне коскамі дзеепрыметных зваротаў Неабходна вызначыць, дзеепрыметныя звароты, якія трэба выдзяляць коскамі. - **а)** "На таку ляжала прыкрытае саломай новае жыта" — няма зваротаў. - **б)** "Паляна акружаная з усіх бакоў цёмнай сцяной лесу млела" — тут варта выдзяліць "акружаная з усіх бакоў цёмнай сцяной лесу". - **в)** "Прасеяныя скрозь іней сонечныя промні насмела..." — "прасеяныя скрозь іней" — зварот, варта выдзеліць. - **г)** "Узрушаны і выведзены з раўнавагі старшыня..." — тут "узрушаны і выведзены з раўнавагі" — зварот, выдзяляем. - **д)** "Дзядзька Пракоп павязаны наўскасак ручніком вылез..." — тут неабходна коска перад "павязаны". Ответ: **б, в, г, д.** ### 4. Правільнае выдзяленне коскамі дзеепрыметных зваротаў Неабходна адзначыць, дзеепрыметныя звароты выдзелены коскамі правільна. - **а)** "Маці выйшла на дарогу, асветленую першымі промнямі сонца" — правільна. - **б)** "Над вершалінамі соснаў, густа пасыпаных мяккім пушыстым снегам..." — таксама правільна. - **в)** "Асіны і вольхі, пераплеценыя знізу..." — правільна. - **г)** "За далёкім, засланым..." — трэба выдзеліць. - **д)** "Цішынёй і бязлюддзем веяла ад вуліцы, ахутанай..." — таксама правільна. Ответ: **а, б, в, д.** ### 5. Памылкі ў ўжыванні дзеепрыметных зваротаў Тут знаходзім памылкі ў дзеепрыметных зваротах. - **а)** "Паветра, густа настоенае пахамі зямлі..." — без памылкі. - **б)** "Зарослая алея травою давяла..." — без памылкі. - **в)** "З сумам хлопец праводзіў вачыма нахіленае сонца..." — без памылкі. - **г)** "Нясмела ўставала з-за лесу ахутанае шэраю дымкаю сонца" — памылка, трэба інакш. - **д)** "Ціха шалясцелі на ветры высахлыя лісты..." — без памылкі. Ответ: **г.** ### 6. Словазлучэнні без дзеепрыметнікаў Параметр, які трэба адзначыць — словазлучэнні без дзеепрыметнікаў. - **а)** "яшчэ (не) вывучаныя ўрокі" — напісанне правільнае. - **б)** "(не) разгледжанае пытанне" — таксама правільнае. - **в)** "(не) прыкрытая хлусня" — правільна. - **г)** "кашуля (не) заппілена" — правільна. - **д)** "(не) затаптаныя сляды" — правільна. Ответ: **в, г.** ### 7. Асобнае пісьмо з дзеепрыслоўямі з "не" Адзначаем сказы, дзе часціцу "не" трэба пісаць асобна. - **а)** "З (не) пакрытай галавой..." — правільна. - **б)** "Калі вокны былі добра (не) завешаны..." — таксама правільна. - **в)** "Буйныя, душыстыя, пэўна, (не) таптаныя нагой..." — правільна. - **г)** "Было там і некалькі (не) скарыстаных бернаў-калод" — правільна. - **д)** "Была вясна, і на градах, яшчэ (не) полатых..." — правільна. Ответ: **усе правільныя.** ### 8. Сказы з дзеепрыслівамі Адзначаем сказы, у якіх ёсць дзеепрыслівы. - **а)** "Высока ў сінім небе плыве яркае сонца..." — ёсць дзеепрыслів'е. - **б)** "Стоячы як не па самую шыю ў вадзе..." — ёсць дзеепрыслів'е. - **в)** "Дабраўшыся да пяску і вычарпаўшы..." — ёсць дзеепрыслів'е. - **г)** "Першы баравік, які трапіўся..." — няма дзеепрысліва. - **д)** "Васіль ехаў цяпер пануры, паглыблены..." — ёсць дзеепрыслів'е. Ответ: **а, б, в, д.** ### 9. Памылкі ва ўжыванні дзеепрысліваў Вызначаем помылкі ў сказы з дзеепрыслівамі. - **а)** "Гледзячы ў акно, у мяне закружылася галава" — памылка, не можа быць так. - **б)** "Праплываючы над верхавінамі дрэў..." — без памылкі. - **в)** "Перачытваючы раман, у мяне ўзнікла..." — без памылкі. - **г)** "Закончыўшы школу, у Антося ўзнікла..." — без памылкі. - **д)** "Пралятаючы над гарамі..." — без памылкі. Ответ: **а.** ### 10. Сказы з дзеепрыслівнымі зваротамі Сказы з дзеепрыслівнымі зваротамі: - **а)** "Але жораў, пачуўшы веснавую песню..." — ёсць зварот. - **б)** "Журавы спакойна, не спяшаючыся..." — ёсць зварот. - **в)** "Удалечыні, дзіўнавата выгінаючыся..." — ёсць зварот. - **г)** "Кожны ранак, паснедаўшы, сыходзіліся..." — таксама ёсць зварот. - **д)** "Стаміўшыся, ластаўкі рассаджваюцца..." — ёсць зварот. Ответ: **усе правільныя.** ### 11. Коскі ў дзеепрыслівых зваротах Сказы, дзе дзейнічаюць коскі: - **а)** "Аднаго разу ўдзень узлезшы на сена..." — правільна. - **б)** "Маці ўжо гады тры назад перабралася..." — няма зварота, коска не патрэбна. - **в)** "Кабан рые павольней усё болей..." — памылка, коска патрэбна. - **г)** "А паўз дарогу пакалыхваючыся цвітуць рамонкі" — памылка, коска патрэбна. - **д)** "Жораў агледзеўся і прытанцоўваючы зрабіў некалькі крокаў" — правільна. Ответ: **а, д.** ### 12. Асобнае пісьмо "не" з дзеепрыслівамі Адзначаем сказы з асобным "не": - **а)** "(Не) дачуваючы на адно вуха..." — правільна. - **б)** "Драпежнік, (не) вытрымаўшы, кінуўся..." — правільна. - **в)** "Я, (не) сумняваючыся, паверыў..." — правільна. - **г)** "Паланянка, (не) навідзеўшы мужа..." — правільна. - **д)** "Грэла і пякло паніжэлае ў небе сонца..." — памылка, трэба пісаць разам. Ответ: **д.** Таким чынам, у вас атрымалася вялікая колькасць задач на дзеепрыметнікі і дзеепрыслівы, іх ужыванні і правільнае пісьмо. Калі ўзнікнуць дадатковыя пытанні або патрэбна будзе больш тлумачэнні — толькі попрасіце!