Токтогулдун "Эмне кызык?", "Гүлдөп ал" сыяктуу лирикалык ырлары, жакшы жүрүм-турум, улуу-кичүүнү сыйлоо сыяктуу таалим-тарбиялык маанидеги "Үлгү ыры" сыяктуу санат, насыят ырлары…
Токтогулдун "Эмне кызык?", "Гүлдөп ал" сыяктуу лирикалык ырлары, жакшы жүрүм-турум, улуу-кичүүнү сыйлоо сыяктуу таалим-тарбиялык маанидеги "Үлгү ыры" сыяктуу санат, насыят ырлары эл оозунда калган. Айтылуу "Алымканды" да Токтогул жараткан. Айылдын сулуусу, ажарлуу Алымканга болгон акындын аруу сезими, экөөнүн тең күйүттүү тагдыры тууралуу 1965-жылы да көркөм тасма тартылган. сделай более понятно Акын "Элиме качан жетемин?", "Туткундагы арман", "Айланган тоонун бүркүтү", "Ушундайбы сурагың?", "Азапка түштү өмүрүм" сыяктуу сүргүндө жүрүп кайгыга, өз жерине болгон кусалыкка, акыйкаттын жоктугунан өкүнүчкө толгон ырларын чыгарган. Сибирден кайтып келгенден кийинки ырларынын ичинде уулу Топчубай каза болгонун уккандан кийинки чыгарган кошок түрүндөгү "Балам жок" аттуу ыры бар. Бул ырды Токтогулдун замандаштары жана шакирттери Эшмамбет, Калык, Коргоол, Алымкулдар көп кайталап ырдашкан. Совет доорунун башталышы менен Токтогул "Жашасын совет өкмөт!", "Кандай аял тууду экен Лениндей уулду" сыяктуу салтанаттуу мактоо ырларын жаңы заманга арнап ырдаган. Токтогулдун өмүрүнүн акыркы жылдарында жаралган "Бала элем", "Карылык" сыяктуу арман ырлары анын шакирти Атай Огомбаевдин аткаруусунда жазылып калган. Аларда акын үнү булбулдай таңшыган жаштыгын эскерип, арман кылганы менен акылман карыя катары жаштарга өз насаатын да айткан.
Конечно! Вот более понятное и упрощенное изложение вашего текста:
Токтогулдун ырлары — "Эмне кызык?", "Гүлдөп ал" жана башка лирикалык ырлары, ошондой эле жакшы жүрүм-турум, улуу-кичүүнү сыйлоо сыяктуу улуулук тууралуу ырлары эл арасында кеңири белгилүү. Алар "Үлгү ыры" деген категорияга кирет, бул ырлар жаштарды туура багытта тарбиялоо, сабак берүү маанисинде. Мындан сырткары, айтылуу "Алымканды" да Токтогул жараткан. Алымкан — айылдын сулуусу жана көрүнүктүү аял, анын ажары жана акындын ага болгон өтө чын ыйык сезими тууралуу ырлар бар. Бул ырлар тууралуу 1965-жылы киностудия көркөм тасма да тартылган.
Токтогул "Элиме качан жетемин?", "Туткундагы арман", "Айланган тоонун бүркүтү", "Ушундайбы сурагың?", "Азапка түштү өмүрүм" деген ырларын чыгарып, алардын ичинде турмуштагы кыйынчылыктарга, өз жерине болгон кусалыкка жана акыйкаттын жоктугуна ындыжалуу көз караштарын билдирген.
Сибирден кайтып келгенде, уулу Топчубай каза болуп, ошондон кийин жазган "Балам жок" аттуу ырды чыгарган. Бул ырды анын замандашы, шакирттери — Эшмамбет, Калык, Коргоол, Алымкулдар көп кайталап ырдашкан.
Совет мезгили башталганда, Токтогул өмүрүнүн акыркы жылдарында "Жашасын совет өкмөт!", "Кандай аял тууду экен Лениндей уулду" деген ырларды чыгарган. Алар жаңы доорго арналган эң маанилүү ырлар.
Анын соңку жылдарында "Бала элем" жана "Карылык" деген арман ырлары жазылган. Бул ырларды анын шакирти Атай Огомбаев аткарган. Ошол ырларында Токтогул жаштыгын, кээде да кыялдары менен кыйынчылыктарын эскерип, жаш курагында жакшы тилек, ыр жана насааттарды айтканы көрүнөт.
Кыскасы, Токтогулдун ырлары элге жаккан, жүрөктүн кыялын, турмуштук көз карашын чагылдырган, жана тарыхый мааниси терең ырлар экенин билсе болот.
