Прачытайце. Запішыце сказы, ставячы знакі прыпынку ў адпаведнасці з пунктуацыйнымі нормамі. Патлумачце занакі пры пынку. 1. Не памыляўся маладым не быў (М. Чарняўскі). 2. Іду па Нямізе. Нямігі няма глыбока ў бетоне булькоча рачул ка (С. Грахоўскі). 3. Свет зіхаціць вясноваю красой да слёз кранае росная былінка! (У. Карызна). 4. Вучоныя падлі чылі на тэрыторыі Беларусі агульныя запасы падземнай прэснай вады складаюць 16-18 мільярдаў кубічных мет раў (У. Ягоўдзік). 5. Так і ў жыцці бягуць часіны ліхія добрыя хвіліны адна змяняецца другою (Я. Колас). 6. Жы ве зямля сваім жыццём бясконцым шумяць лясы цвітуць сады наўсцяж (Л. Галубовіч).

Распішу тэкст з унясеннем знакаў прыпынку і растлумачу кожны выпадак: 1. Не памыляўся — маладым не быў (М. Чарняўскі). **Поясненне:** Тут мы ставім коску перад “маладым не быў”, бо гэта — паўзы паміж часткамі сказа, але лепш выкарыстоўваць дзве крэслкі для выразнага падзелу. Варта ўжыць — “Не памыляўся — маладым не быў”. Гэта такая структура, дзе першая частка — сцвярджэнне, а другая — яе апровада, і паміж імі ставіцца дзве крэслкі. 2. Іду па Нямізе. Нямігі няма — глыбока ў бетоне булькоча рачулка. **Поясненне:** Першая сказ — простая. Другі сказ — канстатацыя адсутнасці глыбокага рэчышча і апісанне рачулкі. Тут лепш выкарыстоўваць коску або дзве крэслкі для падзелу. Я выбраў — “Нямігі няма — глыбока ў бетоне булькоча рачулка”. 3. Свет зіхаціць вясноваю красой, да слёз кранае росная былінка! **Поясненне:** Пастаўлена коска перад “да слёз кранае”, бо гэта — другое сказанне з асаблівым ужываннем. Тут выкарыстоўваецца коска для падзелу простага сказу з прыгатаванай канструкцыяй. Пры гэтым у канцы — вопратка пытання або усклічэнне, таму выкарыстоўваем воскліцальны знак. 4. Вучоныя падлічылі: на тэрыторыі Беларусі агульныя запасы падземнай прэснай вады складаюць 16–18 мільярдаў кубічных метраў. **Поясненне:** Тут трэба ставіць крэслку пасля “ўдзельніка”, бо гэта — уступ у другую частку тэксту, якая ўдакладняе першае. 5. Так і ў жыцці бягуць часіны — ліхія, добрыя хвіліны; адна змяняецца другой. **Поясненне:** Тут выкарыстоўваем коску перад “ліхія, добрыя хвіліны” і крэсла паміж часткамі, каб выразна падзяліць апісанні. 6. Жыве зямля сваім жыццём, бясконцым шумяць лясы, цвітуць сады — на ўсю тэрыторыю. **Поясненне:** Тут лепш выкарыстоўваць коскі для разгрузкі складзеных персанажаў у сказе, а таксама крэсла перад “на ўсю тэрыторыю” для падзялення. Я паспрабаваў прычынна-злучаную і лагічна лагічна структураваную пунктуацыю. Калі патрэбна — можаш прасіць дапоўніць ці растлумачыць яшчэ.