Подчеркнуть предложения, составить схему и написать тип предложения. На татарском языке

Әйе, билгеле. Түбәндәге җөмләләрне анализлыйк, шуларның һәрберсеннән төп структураны билгеләп, аларның төрен аңлатып, схемасын төзибез. --- ### 1. Кем сакыр, шул эчтән җәзаң табар. (Мәкаль) **Җөмләдәге төп структура:** Төп җөмлә — **Әүвәл көйләнгән җөмлә** — "Кем сакыр, шул эчтән җәзаң табар" — Бу гади җөмлә, ике кисәкле (сорауга җавап бирә): - **Кем сакыр** — сорау үлчәүле рәвештә (бер ягы — соравыз) - **шул эчтән җәзаң табар** — нәтиҗә **Төп структура:** Сөйлем — **Бәйлекле җөмлә**. **Төре:** Указательное, шартлы җөмлә. **Схема:** Кем сакыр, — мөстәкыйль җөмлә (сорау) шул шул эчтән җәзаң табар — искәртү (аны тамгага алыйк) --- ### 2. Исле чеһәк үзәле дә, үсе ала бинада. (Җыр) **Җөмләдәге төп структура:** Вакыйга (гадәти җөмлә), башлыча — мәгънәви хәбәр: - **Исле чеһәк үзәле дә** — шартлы хуҗалык үзәге (безнеңчә, шартлы хәле) - **үсе ала бинада** — төп нәтиҗә **Төр:** Гади, хәбәрле җөмлә. **Схема:** Исле чеһәк — шартлы кисәк үсе ала бинада — төп кисәк --- ### 3. Олыхтырым дип, әрәкләргә киттек. (Р. Әхмәтҗан) **Җөмлә:** — "Олы ытрым дип," — тутырыла — шартлы кисәк (шартлау, максат) — " әрәкләргә киттек" — төп җөмлә (факт) **Төр:** Гади хәбәрле җөмлә. **Схема:** Олы ытрым дип — шартлы киңәш, максат ++ без-кә — төп җөмлә (килү хакында) --- ### 4. Җилкән асса, болыт та шул яктан килә. (Мәкаль) **Җөмлә:** — "Җилкән асса" — шартлы кушамат — "болыт та шул яктан килә" — нәтиҗә **Төр:** Указательное, шартлы җөмлә. **Схема:** Җилкән асса — шартлы өлеше болыт та шул яктан килә — төп кисәк --- ### 5. Авам дигән агач үсез ел яши. **Җөмлә:** — "Авам дигән агач" — төп исемле хәбәр (шартлы хәбәр) — "үсез ел яши" — нәтиҗә **Төр:** Гади җөмлә, хәбәрле, мәгънәви. **Схема:** Авам дигән агач — төп кисәк үсе ел яши — төп кисәкнең нәтиҗәсе --- ### 6. Нәрсәгә әйрәнсәң, шуны куясын. (Мәкаль) **Җөмлә:** — "Нәрсәгә әйрәнсәң" — шартлы (ни белән бәйле) — "шуну куясын" — нәтиҗә. **Төр:** Указательное, шартлы. **Схема:** Нәрсәгә әйрәнсәң — шартлы өлеш шуну куясын — төп нәтиҗә. --- ### 7. Кем эшлими, шул ашамый. **Җөмлә:** — "Кем эшлими" — шартлы кисәк — "шул ашамый" — нәтиҗә. **Төр:** Гади, хәбәрле. **Схема:** Кем эшлими — шартлы кисәк шул ашамый — төп кисәк. --- ### 8. Кем тырыша, шул таба. **Җөмлә:** — "Кем тырыша" — шартлы кисәк — "шул таба" — нәтиҗә. **Төр:** Гади хәбәр. **Схема:** Кем тырыша — шартлы шул таба — төп --- ### 9. Кем җи курсата, аңы ил оятмый. **Җөмлә:** — "Кем җи курсата" — шартлы кисәк — "аңы ил оятмый" — нәтиҗә **Төр:** Гади хәбәр. **Схема:** Кем җи курсата — шартлы аңы ил оятмый — җавап --- ### 10. Сәбыр булган әүнеҗ җәзаң табар. **Җөмлә:** — "Сәбыр булган" — шартлы (хәл китерүче) — "әүнеҗ җәзаң табар" — төп нәтиҗә **Төр:** Указательное, шартлы җөмлә. **Схема:** Сәбыр булган — шартлы көчәнеш әүнеҗ җәзаң табар — төп нәтиҗә --- ### Нәтиҗә: **Барлык җөмләләр —** шартлы-тәмамланган җөмләләр, нигездә «шул», «та» (да) кисәкләре белән шартлы рәвештә бәйләнгән. Төрләре — шартлы җөмләләр, берәр шартны билгели һәм шуңа карап нәтиҗә әйтә. --- Әгәр кирәк булса, сезнең соравыгыз буенча аерым аңлатмалар яки схемаларны төзиям!