Оқылым (1 балл) 1. Мәтінді түсініп оқыңыздар. 2. Мәтін бойынша төмендегі тапсырманы орындаңыздар. Орхон-Енисей жазбалары Орхон-Енисей жазбалары Түркі халықтарының көне дәуірдегі…
Оқылым (1 балл) 1. Мәтінді түсініп оқыңыздар. 2. Мәтін бойынша төмендегі тапсырманы орындаңыздар. Орхон-Енисей жазбалары Орхон-Енисей жазбалары Түркі халықтарының көне дәуірдегі ұзақ ғасырлық мәдениетімен тарихы тұрғысынан баға жетпес құнды дүние. VII-VIII ғасырларда жазылған, Орхон және Енисей өзен бойларында табылған. Көне Түркі жазуларын ғалымдар үш топқа бөліп қарайды: 1- Енисей ескерткіштері. 2- Талас ескерткіштері. 3- Орхон ескерткіштері. Орналасу жері болмаса, бұлардың қолданылған жылдарының айырмасында және жалпы жазу таңбаларының қолданылуы арасында елеулі айырмалар жоқ. Алайда Түркі жазбаларының жазылу мерзімдеріне қарағанда алғашқы Енисей-Лена бойынан, Сібірден, Байкал аймағынан Моңғолия далаларына, Орхон жеріне, одан Қазақстан мен Қырғызстан, Шыңжаң жеріне қарай біртіндеп таралғанын көрсетеді. Ал жазылу үрдісі, таңбаларының қолданылуы ұқсас, оқылуы біркелкі. Енисей ескерткіштеріне Енисей бойынан және Тува, Хакас, Алтай республикаларының (бәрі де Ресей құрамындағы Түркі республикалары) аймағынан және Ресейдің батыс сібірде орналасқан Жаңасібір (Новосибирск) облысы мен Ертіс бойынан табылған жазулар жатады. Оның қолданылған, жазылған жылдары 5-7 ғасырлардың аралығы. Бұл аймақтан табылып отырған көне Түркі жазба ескерткіштердің жалпы саны қазіргі кезде шамамен 150-дей. Талас ескерткіштері. Бұл аймақтағы жазулар Оңтүстік Қазақстан, Жетісу, Сыр бойы мен Қырғызстан аймақтарына таралған, соның ішінде көп шоғырланған жері қазіргі Жамбыл облысында. Қолданылған мезгілі бірыңғай 8 ғасыр. Ескерткіштердің жалпы саны шамамен 20 шақты. Орхон ескерткіштері. Моңғолиядағы Орхон, Селенг, Тола өзендерінің бойынан және Ресейдегі Минусинск ойпатынан табылған ескерткіштер жатады. Қолданылған мезгілі 7-8 ғасырлар. Ескерткіштердің жалпы саны 30 шақты. Алайда ең көлемді, ұзақ мәтінді жазбалар осы топқа жатады. Бұның ішінде тарихи құндылығы жағынан «Құтлығ қаған», «Білге қаған», «Күлтегін», «Тоныкөк», «Күлі Чор» және «Мойын Чор» ескерткіштерінің орны ерекше. Яғни Көне Түркі жазулары 5-8 ғасырлар аралығында Сібір, Моңғолия, Шыңжаң, Қазақстан, Қырғызстан және Оңтүстік Ресей жерінде кеңінен қолданылғаны туралы қорытынды шығаруға болады. Бұл көрсетіліп отырған тарихи мезгіл (5-8 ғасырлар) мен оның таралған үлкен аймағы Ұлы Түркі қағандығы, одан бөлінген Батыс және Шығыс Түркі, Түргеш, Хазар қағандықтары мен Көк Түркілер (Екінші Түркі қағандығы) мемлекеттерінің аумағы мен өмір сүрген дәуіріне сәйкес келеді. Бұдан басқа қазіргі ғылымға Көне Түркі жазуларының Тибет аймағындағы және Еуропалық даладаларғы нұсқалары белгілі. (Ақпарат дереккөзі: ulagat.com сайтынан алынды) Оқылым стратегияларын пайдалана отырып, тапсырманы орындаңыздар. Мәтін жанры Мәтіннің стилі Мәтінде көтерілген мәселелер Көтерілген мәселелерге өз көзқарасыңыз 2. Жазылым (3 балл). 1. «Тарихы терең жазулар» тақырыбында дәлелдер келтіре отырып, ойыңызды жүйелеп аргументативті эссе жазыңыздар. Сөз саны 130-140. 3) 3. Әдеби тіл нормалары (1 балл). 1-тапсырма. Есімді, етістікті тіркестерге мысалдар келтіріңіздер. Есімді тіркес Етістікті тіркес
Конечно, я помогу вам разобраться с этим заданием. Давайте по порядку.
1. Мәтіннің жанры, стилі, көтерілген мәселелер және көзқарас
Мәтіннің жанры:
Бұл – ғылыми-тарихи мәтін. Ол ақпараттық мақсаты бар, тарихи деректер мен ғылыми қорытындыларды баяндайды.
Мәтіннің стилі:
Мәтін ғылыми стильде жазылған, ол нақты, дәлелді, ақпаратты жеткізуге бағытталған, ғылыми терминдер мен нақтылы мәліметтер көп қолданылған.
Мәтінде көтерілген мәселелер:
- Көне Түркі жазбаларының түрлері мен олардың орналасқан жері, қолданылған мерзімі;
- Жазбалардың таралу аймақтары мен олардың мәдени-тарихи маңызы;
- Көне Түркі жазуларының таралу аумағы мен тарихи кезеңдері.
Көтерілген мәселелер бойынша өз көзқарасым:
Менің ойымша, бұл мәтін Түркі халықтарының көне мәдениеті мен тарихын зерттеуде маңызды деректер келтіреді. Ол біздің ата-бабаларымыздың жазба мұраларын сақтау мен зерттеу маңызды екенін көрсетеді. Сонымен қатар, мұндай ескерткіштерді зерттеу арқылы тарихи сабақтастық пен этностың дамуын жақсы түсінуге болады.
2. Жазылым (аргументативті эссе)
Тақырыбы: Тарихы терең жазулар
Қазіргі заманда біздің тарихымызды танып-білуде көне жазбалардың орны ерекше. Көне Түркі жазбалары – ұлттық мәдениеттің бағалы сүйеніштері, олар біздің ата-бабаларымыздың өмірі мен өркениеті туралы құнды деректерді сақтайды. Бұл жазулардың маңызы олардың қоғам тарихын, діни наным-сенімін және тұрмыс-тіршілігін көрсетуінде.
Көне Түркі ескерткіштері мен жазбалары арқылы біз ежелгі кезеңдердегі халықтардың мәдениеті мен олардың басқа халықтармен қарым-қатынасы туралы түсінік ала аламыз. Мысалы, Орхон ескерткіштері мемлекеттер арасындағы бірлестікті, қағандардың билігін көрсетеді. Ал Енисей жазбалары сол замандағы тұрмыс-салт пен дәстүрлерді бейнелейді. Осы мағлұматтар бүгінгі ұрпаққа ата-баба мұрасын сақтап, мәдени бірлігімізді дамытуға көмектеседі.
Демек, көне жазуларды сақтау мен зерттеу — ұлттық құндылықтарымызды бағалау мен ұрпақтар сабақтастығы үшін өте маңызды. Бұл жазбалар арқылы біз еліміздің бай мұрасын ұмытпай, оны кейінгі ұрпаққа жеткізе аламыз.
(140 сөз)
3. Әдеби тіл нормалары
Есімді тіркес мысалдары:
- Ол адам
- Біз бүгін
- Менің кітабым
- Сенің көйлегің
Етістікті тіркес мысалдары:
- Жазуды үйрену
- Таралуы жалғасады
- Зерттеу жүргізілді
- Оқушылар тапсырманы орындады
Егер қосымша сұрақтарыңыз немесе басқа тапсырмалар болса, маған айтыңыз!
