Оқылым (1 балл) 1. Мәтінді түсініп оқыңыз. 2. Мәтін бойынша төмендегі тапсырманы орындаңыз. Қазақтың әдет-ғұрып, салт-дәстүрлері Байғазы беру. Үлкеннің кішіге, яғни балаға беретін сыйы. Жас ұл-қыз, бойжеткен, бозбала жаңа киім кигенде, жаңа зат алғанда аға, апа, ата-әжесінен, туған-туыстарынан оған байғазы сұрайды. Олар байғазыға ақша, мал, мүлік, әйтеуір бір зат беріп, құтты болсын айтады. Базарлық әкелу. Алыс сапарға шыққан, қыдырып қайтқан, сауда жасап келген адамдар туған-туысқандарына, көрші-көлемдеріне, дос-жарандарына ірілі-ұсақты сыйлықтар әкеліп береді. Мұны базарлық деп атайды. Ол жақсы көргеннің, сыйлағанның белгісі. Бастаңғы жасау. Үйдегі үлкендер жолаушылап кеткенінде қалған жастар өздері бас қосып (келіндер, абысындар, күйеулер, балдыздар болып), немесе замандастарын шақырып ойын-суық өткізеді, әңгіме-дүкен құрады, әр түрлі дәмді тағамдар жасап ішеді. Бұл әдет-ғұрыпты бастаңғы жасау деп атайды. Бәсіре атау. Ежелгі әдет-ғұрыптардың бірі. Ата-анасы баласына арнап жас төлге ен салады да оны «бәсіре» деп атайды. Бәсіре аталған төл өскен соң сол баланың қажетіне, тойына жаратылады. Оны ен салып, малды таңбалаумен шатастырмау қажет. Босаға майлау. Жастар шаңырақ құрғанында немесе біреу жаңа үй алғанында жақын туған-туыстары келіп жаңа үйдің босағасына май жағу салтын жасайды. Ол осы үй берекелі, майдай жұғымды, көптің үйі болсын деген ниеттен туған. Босағасын майлаған адамға шаңырақ иелері кәде береді. Оқылым стратегияларын пайдалана отырып, тапсырманы орындаңыз. Мәтін жанры Мәтіннің стилі Мәтінде көтерілген мәселелер Көтерілген мәселелерге өз көзқарасыңыз. 2. Жазылым (3 балл). 1. «Дәстүрді бұрмалау болмысымыздан айырады» тақырыбында аргументативті эссе жазыңдар. Өз ойынды дәлел келтіре отырып жаз. Сез саны 130-140.(кіріспе 30% негізгі бөлім 60% қорытынды 10%) 3. Әдеби тіл нормалары (1 балл). 1-тапсырма. Тұрлаулы және тұрлаусыз сөйлем мүшелерінің жасалу жолы мен қызметін анықтап, бір сөйлемге талдау жасаңыз.

Конечно! Вот подробное решение для каждого из заданий: --- ## 1. Мәтін жанры, стилі, көтерілген мәселелер, және өз көзқарасы ### Мәтін жанры: Бұл - ақпараттық-әдепті мәтін (баяндау), өйткені ол қазақтың дәстүрлі әдет-ғұрыптарын сипаттайды және сипаттамалық сипатта жазылған. ### Мәтіннің стилі: Мәтіннің стилі — ресми-әдепті стиль. Мұнда нақты, құрғақ, түсінікті сөйлеу қолданылған, ол халықтың дәстүрлерін сипаттауға бағытталған. ### Мәтінде көтерілген мәселелер: - Қазақтың байырғы әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері, мысалы, байғазы, базарлық, бастаңғы, бәсіре, босаға майлау сияқты салт-дәстүрлер. - Бұл дәстүрлердің мәні мен маңызы, қоғамдағы орны. - Әдет-ғұрыптарды сақтау арқылы ұлттық бірлік пен байлығын сақтау. ### Өз көзқарасым: Менің ойымша, ұлттық дәстүрлерді сақтау — халқымыздың баға жетпес байлығы. Олар жас ұрпаққа бірлік пен татулықты, сыйластықты үйретеді. Дегенмен, заманауи өмір талаптарына сәйкес кей дәстүрлерді жаңғыртып, бұрмаламай сақтау маңызды. Бұл — ұлттық құндылығымызды сақтап қалудың бір жолы. --- ## 2. Жазылым (аргументативті эссе) ### Тақырыбы: «Дәстүрді бұрмалау болмысымыздан айырады» **Кіріспе (30%)** Дәстүрлер — халықтың ғасырлар бойы жинақталған құнды мұрасы. Олар өмірдің өзегі секілді, қоғамды біріктіретін арқау. Алайда, кейбір адамдар дәстүрді бұрмалап, қатесіз ұмытады, бұл біздің болмысымызды өзгертеді. **Негізгі бөлім (60%)** Дәстүрді бұрмалаудың салдары ауыр. Біріншіден, ұлттық ерекшелігіміз жоғалады. Мәселен, байғазы мен бастаңғы сияқты салт-дәстүрлерді елеусіз қалдырсақ, ұрпақтарға тарихымыздың жұмбақ әрі терең мәні жетпей қалады. Екіншіден, бірлік бұзылады. Тәуелсіздік пен татулықты сақтау үшін дәстүрлік құндылықтарды бұрмаламай, дұрыс ұстану керек. Үшіншіден, жаңашылдық пен ұлттық дәстүрлердің үйлесімін сақтай отырып, дәстүрді жаңғырту қажет. Бұл — елді бірлік пен халқымыздың тұтастығын сақтау жолы. **Қорытынды (10%)** Дәстүрді дұрыс ұғып, бұрмаламай сақтай білсек, болашағымыз жарқын бола түседі. Ұлттық құндылықтарымызды жас ұрпаққа жеткізу — бәріміздің парызымыз. --- ## 3. Әдеби тіл нормалары — сөйлем мүшелерін анықтау ### Мысал сөйлем: "Ағаштың жапырақтары күзде сарғайып, жерге түсіп жатты." ### Талдау: - **Тұрлаулы мүшесі:** Бастауыш — "Ағаштың жапырақтары". - **Тұрлаусыз мүшелері:** - Етістіктің баяндауышы — "сарғайып" және "түсіп жатты" — екеуі де баяндауыш біздің сөйлемде. - Қосалқы мүшесі — "жерге" — қайда? Сұрағына жауап беретін пысықтауыш. **Қорытынды:** Бұл сөйлемде негізгі тұрлаулы мүше — бастауыш, ал тұрлаусыз мүшелер — баяндауыштар және қосымша мүшелер. --- Егер тағы сұрағыңыз болса, немесе басқа тапсырма керек болса, айтыңыз!