Оқылым (1 балл) 1. Мәтінді түсініп оқыңыз. 2. Мәтін бойынша төмендегі тапсырманы орындаңыз. Бізді қоршаған орта Бізді қоршаған орта: жан-жануарлар мен өсімдіктер, Жер мен Ай, Кун мен алыстағы жұлдыздар осылардың барлығы да табиғат деген ауқымды ұғымды білдіреді. Адам табиғаттың ажырамас бөлігі. Сондықтан халқымызда «Жер-Ана» деген егіз үғым қалыптаскан. Жерді өз Анасындай, Анасын Күндей қастерлеу Ата қостаған салтымыз. «Жер шоқтығы Көкшетау», «Жер жаннаты Жетісу» деп, бабаларымыз туған жерге, табиғатқа деген ыстық махаббатын білдірген. Сондықтан орман-тоғайларды сақтап, қоршаған ортаның, өзен мен көлдердің ластанбауына ерекше мән берген. «Су ішкен құдығыңа түкірме», «Бұлақ көрсең, көзін аш»деп, жас ұрпақтың бойына табиғатты қорғаудың тәрбиесін сіңірген. Табиғатта үздіксіз өзгерістер болып жатады. Мысалы, жанартаудың атқылауы, найзағайдың жарқылы, судың мұзға айналуы сияқты құбылыстар табиғаттағы өзгерістерді көрсетеді. Аспан денелерінің қозғалысы, гүлдердің шешек атуы, ағаштың жайкалып өсуі, өзеннің тасуы немесе көлдердің тартылып суалуы-осылардың барлығы да қоршаған ортадағы өзгерістер. Әлемде орын алатын сан алуан өзгерістер табиғат құбылыстары деп аталады. Табиғат құбылыстары бір-бірімен тығыз байланысты. Оларды физика, астрономия, география, геология, биология, химия сияқты ғылымдар зерттейді. Адам табиғатпен қатар ұғым. Табиғатсыз адам, адамсыз табиғат өмір сүруі мүмкін емес. Себебі адам өз керектісін, қажеттісін табиғаттан табиғи күйінде немесе өндіріп алады. Адам табиғаттын бір бөлшегі болып табылады. Таза болса табиғат аман болар адамзат. Оқылым стратегияларын пайдалана отырып, тапсырманы орындаңыз. Мәтін жанры Мәтіннің стилі Мәтінде көтерілген мәселелер Көтерілген мәселелерге ез көзқарасыңыз 2. Жазылым (3 балл). 1. «Мен және мені қоршаған орта» тақырыбында дәлелдер келтіре отырып, ойыңызды жүйелеп аргументативті эссе жазыңыз. Сөз саны 130-140. 3. Әдеби тіл нормалары (1 балл). 1-тапсырма. Жай сөйлемдерді айтылу мақсаты мен құрылымдық ерекшелігіне сай қолданыңыз. 2. Кестедегі ережеге сай сөйлемдер құрастырып жазыңыз. Жақты Жақсыз Толымды Толымсыз Жалаң Жайылма

Конечно! Вот подробное решение по вашему заданию. --- ### 1. Мәтін жанры **Жауап:** Бұл мәтін — табиғатты қорғау туралы ақпараттық немесе тәрбиелік мақала. Онда табиғаттың адам өмірі үшін маңызы, табиғатты қорғау қажеттілігі және оны сақтау шаралары туралы айтылады. ### 2. Мәтіннің стилі **Жауап:** Мәтін — публицистикалық стильдің үлгісі. Ол қоғамды ойландырып, табиғатты қорғауға шақырады әрі тәрбиелік тәрбиелік мазмұнда, ұлт дәстүрлерін айқындайды. ### 3. Мәтінде көтерілген мәселе **Жауап:** Мәтінде табиғатты қорғау қажеттілігі мен адам мен табиғаттың бірлігін сақтау маңызды екені айтылады. Табиғатты ластанбау үшін ұрпақ тәрбиелеу, табиғатты сүю мен қорғау маңызы ерекше көрсетіледі. ### 4. Көтерілген мәселелерге өз көзқарасыңыз **Жауап:** Мен табиғатты қорғау маңызды әрі өмірлік қажеттілік деп санаймын. Табиғатты сақтап, оны қорғау — болашағымыз үшін қажет. Әрбір адам табиғатқа құрметпен қарауы керек, себебі ол біздің өміріміздің негізі. --- ### 2. Жазылым (аргументативті эссе) **Тақырып:** «Мен және мені қоршаған орта» **Эссе мәтіні:** Қоршаған орта біздің өміріміздің маңызды бөлігі. Табиғатсыз адам өмір сүре алмайды, себебі ол біздің денсаулығымызды жақсартып, өмір сүру жағдайымызды қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, табиғатты қорғау — әрқайсымның борышы. Орманды сақтау, су көздерін таза ұстау, ауаға жағымсыз заттарды шығармау — біздің міндетіміз. Табиғатты құрметтеп, оны аялай білсек, болашағымыз баянды болар еді. Көп адамдар табиғатты қорғау үшін ерекше қамқорлық жасайды, бірақ әлі де оны ластайтындар бар. Мен де табиғатты қорғау үшін айналамдағы заттарға жауапкершілікпен қарауға тырысамын. Өз үлесімді қосу арқылы қоршаған ортаны сақтап, болашақ ұрпаққа таза табиғатты қалдыруға аз да болса үлес қоса аламын. Табиғатты сүйіп, оны қорғау — біздің міндетіміз. **Сөз саны:** 132 --- ### 3. Әдеби тіл нормалары #### 1. Жай сөйлемдерді айтылу мақсаты мен құрылымдық ерекшелігіне сай қолдану: - Мен кітап оқығанды ұнатамын. (ақпарат беру, жай сөйлем) - Ол мектепке барып келеді. (ақпарат беру) - Біз табиғатты қорғау қажет деп санаймыз. (пікір айту, дәлел) #### 2. Кестедегі ережеге сай сөйлемдер құрастыру | Жақты | Жақсыз | Толымды | Толымсыз | Жалаң | Жайылма | |---------|---------|----------|----------|--------|--------| | Мен кітап оқимын. | Ол кітап оқиды. | Мен кітап оқыдым. | Ол кітап оқитын еді. | Мен оқимын. | Біз кітап оқуды жақсы көреміз. | | Біз тамақ ішеміз. | Олар шаңғы тебеді. | Алдар асқан соң, далаға шықты. | Аяз қатты болған кезде, адамдар үйінде тұрады. | Ұстаз сабақты жүргізеді. | Құстар ұшады, жел соғады. | --- Егер басқа көмектесу қажет болса немесе нақты тақырып бойынша сұрақтарыңыз болса, жазыңыз!