Кантрольная работа №2 па вучэбным прадмеце "Беларуская мова" 3 варыянт 1 узровень Адзначце, якая схема адпявядае дадзенаму сказу(знакі прыпынку не пастаўлены) 1)"П", -а. 2) "П,-а,-п" 3) "П!-а.-А" 4) А: "П" Атрымаць спецыяльнасць зрабіў вынік Аляксей вялікая справа 2узровень Выпішыце нумары сказаў, у якіх выдзеленыя словы адасабляюцца. 1) Радавы Блін стаяў анямелы; 2) Апанаваны пэўнаю мэтай я пабрыў па дарозе на ўсход; 3) Лёгкі і цёплы ветрык пагойдвае галінкі ўпрыгожаныя ярка-зялёнымі лістамі, 4) Стомленыя днём і работай адпачывалі лётчыкі; 5) Пад яблынямі ў садзе стаялі збітыя з дошак сталы і лавы. 3 узровень Адзначце бяззлучнікавыя сказы, у якіх трэба паставіць працяжнік. 1) Стаяла прадвесне на дварэ быў сакавік. 2) Раніца была цудоўная неба без аблачынкі зіхацелі мокрыя газоны успыхвалі блікамі вокны. 3) У кабінет з чародкай вучняў увайшла Вольга зірнула на Насцю потым на дошку і села за свой стол праз адзін рад ад Насці. 4) А вечарамі храбусцелі льдзінкі ў лужынах і востра пахла змялёй мазутам і каменным вугалем. 5) Дзяўчына ідзе лебедзь плыве. 6) Зайграла музыка дзяўчаты павесялелі. 4узровень Знайдзіце сказы, якія адпавядаюць схеме «П, а: П». 1)3 глыбіні кузава пачуўся Марозаў голас Што там такое здарылася. 2) Бацька прыжмурывае вочы і гаворыць любімую прыказку Хочаш жыць, умей, брат, і круціцца. 3) Першая гадзіна падумала старая і вымавіла ўголас Паспею яшчэ, хаця б у тры выехаць з дому. 4) Я еду крыкнуў Іван Гэта пастка. 5) Матчына мова за руку павяла прызнаваўся Якуб Колас і, хвіліну памаўчаўшы, дадаваў Беларускае слова, пяшчотнае і ласкавае, гнеўнае і сумнае, паслухмянае і гнуткае ў паэтычным радку, было бліжэйшае і мілейшае майму сэрцу. Бузровень (1) Раптам па-за кустамі ціхенька хруснула. (2) Уздрыгануліся хлопцы азірнуліся у кустах стаіць казуля зграбная прыгожая. (3) Задраўшы галаву з невялікімі рагамі на якіх было па два атожылкі яна скубла маладыя парасткі і на шыі яе відаць была белая пляма. (4) Кожны момант яна азіралася уздрыгвала і была гатовая знікнуць. 1. Выпішыце нумар аднасастаўнага сказа. 2. Выпішыце з тэксту складаны сказ з рознымі відамі сувязі частак, пастаўце знакі прыпынку. Адзначце віды сувязі, якія ў ім спалучаюцца: 1) злучальная і падпарадкавальная; 2) бяззлучнікавая і злучальная; 3) бяззлучнікавая і падпарадкавальная; 4) бяззлучнікавая, злучальная і падпарадкавальная. 3. Дапоўніце тэкст дыялогам па наступных схемах -П! - а. - П! -П, -а, - п.

Разумею, вы давялі задачу па беларускім мовазнаўстве для вучэбнай праграмы. Паразважаю па кожнай задачы і прэзентую падрабязныя рашэнні. --- ### Варіянт 1 (Узровень 1) **Задача:** Адзначце, якая схема адпавядае дадзенаму сказу (знакі прыпынку не пастаўлены). **Зачынка:** "Адзначце, якая схема адпавядае дадзенаму сказу (знакі прыпынку не пастаўлены)" **Тэкст:** "П", -а. **Рашэнне:** Знайсці схему для сказа, што складаецца з аднаго простага сказа, але без знакаў прыпынку. - "П" — гэта просты сказ, у якім ёсць галоўнае слова (прадмет/дзейнік) і адпаведнае сказавое (асцярога). - "-а" — канчатак, які азначае пасляўную частку сказа, напрыклад, у зваротах або падобных канструкцыях. Але ў нашым выпадку (з улікам тэксту) — гэта проста паказчык, што сказ складаецца з адной часткі. **Правільна:** **Варыянт 1) "П", -а.** — гэта прамежкавае апісанне схемы, што адпавядае простаму сказу без знакаў прыпынку. --- ### Варіянт 2 (Узровень 2) **Задача:** Выпішыце нумары сказаў, у якіх выдзеленыя словы адасабляюцца. **Тэкст:** 1) Радавы Блін стаяў анямелы; 2) Апанаваны пэўнаю мэтай я пабрыў па дарозе на ўсход; 3) Лёгкі і цёплы ветрык пагойдвае галінкі ўпрыгожаныя ярка-зялёнымі лістамі, 4) Стомленыя днём і работай адпачывалі лётчыкі; 5) Пад яблынямі ў садзе стаялі збітыя з дошак сталы і лавы. **Рашэнне:** Вызначыць, у якіх сказах выдзеленыя словы адасабляюцца (гэта могуць быць: прыслоўі, дзеясловы або прыметнікі, адасобленыя коскамі ці кроткімі перарывамі). - 1) "Радавы Блін" — гэта, магчыма, назва, але ў канце няма адасоблення. - 2) "Апанаваны пэўнаю мэтай" — слова "пэўнаю" аддзяляецца. Так, тут будзе адасабленне. - 3) "Ярка-зялёнымі лістамі" — тут таксама ёсць прыслоўе, якое можа адасабляцца. Але ў гэтым сказе менш відаць слова, якое патрабуе адасоблення. - 4) "Стомленыя днём і работай" — слова "днём" і "работай" – выдзеленныя словы, так як указваюць час і лад дзейнасці, могуць адасабляцца. - 5) "Збітыя з дошак" — тут таксама ёсць выражэнні, што магчыма адасабляюцца. **Правільна:** > Выхадныя нумары: 2, 4, 5. --- ### Варіянт 3 (Узровень 3) **Задача:** Адзначце бяззлучнікавыя сказы, у якіх трэба паставіць працяжнік. **Тэкст:** 1) "Стаяла прадвесне на дварэ быў сакавік." 2) "Раніца была цудоўная неба без аблачынкі, зіхацелі мокрыя газоны, успыхвалі блікамі вокны." 3) "У кабінет з чародкай вучняў увайшла Вольга, зірнала на Насцю, потым на дошку і села за свой стол праз адзін рад ад Насці." 4) "А вечарамі храбусцелі льдзінкі ў лужынах і востра пахла змялёй мазутам і каменным вугалем." 5) "Дзяўчына ідзе — лебедзь плыве." 6) "Зайграла музыка — дзяўчаты павесялелі." **Рашэнне:** Шукаем бяззлучнікавыя сказы, дзе трэба паставіць працяжнік. - У прыкладах 1, 2, 4, 5, 6 ідзе аб бяззлучнікавых сказах (напрыклад, сказ 5 і 6 — простыя, што складаюцца з двух частак і патрабуюць працяжніка). - 3) — тут ёсць спалучэнне з некалькімі дзеясловамі, сепарацыя — ужо злучана. Належыць узнагадканне. **Правільна:** **Варыянт — 4.** --- ### Варіянт 4 (Узровень 4) **Задача:** Знайдзіце сказы, якія адпавядаюць схеме «П, а: П». **Тэкст:** 1) "Глыбіні кузава пачуўся Марозаў голас. Што там такое здарылася?" 2) "Бацька прыжмурывае вочы і гаворыць любімую прыказку. Хочаш жыць, умей, брат, і круціцца." 3) "Першая гадзіна падумала старая і вымавіла ўголас. Паспею яшчэ, хаця б у тры выехаць з дому." 4) "Я еду, крыкнуў Іван. Гэта пастка." 5) "Матчына мова за руку павяла, прызнаваўся Якуб Колас і, хвіліну памаўчаўшы, дадаваў: Беларусь — слова пяшчотнае і ласкавае, гнеўнае і сумнае, паслухмянае і гнуткае ў паэтычным радку, было бліжэйшае і мілейшае майму сэрцу." **Рашэнне:** Тэкст адпавядае схеме «П, а: П» — у першы частцы працягваецца ідэя або сказ, а пасля — дапаўненне або растлумачэнне. - Варыянт 2 і 5 адпавядаюць гэтай схеме, бо там ёсць структура: першы фрагмент і апасля — каментар або ўстаўка (з коскамі або двукоссямі). **Правільна:** **Варыянт — 2 і 5.** --- ### Варіянт 5 (Базавы ўзровень) **Задача:** Знайдзіце сказы, якія адпавядаюць схемам: «П! - а. - П!» або «П, -а, - п.». Тэкст: (1) "Раптам па-за кустамі ціхенька хруснула." (2) "Уздрыгануліся хлопцы, азірнуліся ў кустах; стаіць казуля зграбная, прыгожая." (3) "Задраўшы галаву, з невялікімі рагамі, на якіх было па два атожылкі, яна скубла маладыя парасткі і на шыі яе відаць была белая пляма." (4) "Кожны момант яна азіралася, уздрыгвала і была гатовая знікнуць." **Рашэнне:** 1. – Просты сказ, відповід debil, можа адпавядаць схемы «П!». 2. — складаны сказ, у якім ёсць некалькі сказаў, звязаных і злучальнай сувяззю, і нават падпарадкаваннем — адпавядае схемы «П, -а, - п.». **Заданне:** 1. Вызначыць нумар аднаслоўнага сказа: **Адказ:** 1. 2. Вызначыць, складаны сказ з рознымі відамі сувязі: **Адказ:** 4 — тут спалучаецца злучальная і падпарадкаваная сувязі. Гэта складаны сказ, у якім ёсць як злучальныя, так і падпарадкавальныя прыставкі. 3. **Дапоўніце дыялог:** - П! — П! - П, —а, — п. --- Гэта падрабязнае рашэнне для ўсіх вышэйпададзеных задач. Калі трэба further разьясненне або адказ на пэўную частку — паведамляйце!