Кантрольная работа №2 па вучэбным прадмеце "Беларуская мова" 3 варыянт 1 узровень Адзначце, якая схема адпявядае дадзенаму сказу(знакі прыпынку не пастаўлены) 1)"П", -а. 2)…

Разумею, вы давялі задачу па беларускім мовазнаўстве для вучэбнай праграмы. Паразважаю па кожнай задачы і прэзентую падрабязныя рашэнні.

---

Варіянт 1 (Узровень 1)

Задача: Адзначце, якая схема адпавядае дадзенаму сказу (знакі прыпынку не пастаўлены).

Зачынка: "Адзначце, якая схема адпавядае дадзенаму сказу (знакі прыпынку не пастаўлены)"

Тэкст: "П", -а.

Рашэнне:

Знайсці схему для сказа, што складаецца з аднаго простага сказа, але без знакаў прыпынку.

• "П" — гэта просты сказ, у якім ёсць галоўнае слова (прадмет/дзейнік) і адпаведнае сказавое (асцярога).
• "-а" — канчатак, які азначае пасляўную частку сказа, напрыклад, у зваротах або падобных канструкцыях. Але ў нашым выпадку (з улікам тэксту) — гэта проста паказчык, што сказ складаецца з адной часткі.

Правільна:
Варыянт 1) "П", -а. — гэта прамежкавае апісанне схемы, што адпавядае простаму сказу без знакаў прыпынку.

---

Варіянт 2 (Узровень 2)

Задача: Выпішыце нумары сказаў, у якіх выдзеленыя словы адасабляюцца.

Тэкст:

1. Радавы Блін стаяў анямелы;
2. Апанаваны пэўнаю мэтай я пабрыў па дарозе на ўсход;
3. Лёгкі і цёплы ветрык пагойдвае галінкі ўпрыгожаныя ярка-зялёнымі лістамі,
4. Стомленыя днём і работай адпачывалі лётчыкі;
5. Пад яблынямі ў садзе стаялі збітыя з дошак сталы і лавы.

Рашэнне:

Вызначыць, у якіх сказах выдзеленыя словы адасабляюцца (гэта могуць быць: прыслоўі, дзеясловы або прыметнікі, адасобленыя коскамі ці кроткімі перарывамі).

• 1. "Радавы Блін" — гэта, магчыма, назва, але ў канце няма адасоблення.
• 2. "Апанаваны пэўнаю мэтай" — слова "пэўнаю" аддзяляецца. Так, тут будзе адасабленне.
• 3. "Ярка-зялёнымі лістамі" — тут таксама ёсць прыслоўе, якое можа адасабляцца. Але ў гэтым сказе менш відаць слова, якое патрабуе адасоблення.
• 4. "Стомленыя днём і работай" — слова "днём" і "работай" – выдзеленныя словы, так як указваюць час і лад дзейнасці, могуць адасабляцца.
• 5. "Збітыя з дошак" — тут таксама ёсць выражэнні, што магчыма адасабляюцца.

Правільна:

Выхадныя нумары: 2, 4, 5.

---

Варіянт 3 (Узровень 3)

Задача: Адзначце бяззлучнікавыя сказы, у якіх трэба паставіць працяжнік.

Тэкст:

1. "Стаяла прадвесне на дварэ быў сакавік."
2. "Раніца была цудоўная неба без аблачынкі, зіхацелі мокрыя газоны, успыхвалі блікамі вокны."
3. "У кабінет з чародкай вучняў увайшла Вольга, зірнала на Насцю, потым на дошку і села за свой стол праз адзін рад ад Насці."
4. "А вечарамі храбусцелі льдзінкі ў лужынах і востра пахла змялёй мазутам і каменным вугалем."
5. "Дзяўчына ідзе — лебедзь плыве."
6. "Зайграла музыка — дзяўчаты павесялелі."

Рашэнне:

Шукаем бяззлучнікавыя сказы, дзе трэба паставіць працяжнік.

• У прыкладах 1, 2, 4, 5, 6 ідзе аб бяззлучнікавых сказах (напрыклад, сказ 5 і 6 — простыя, што складаюцца з двух частак і патрабуюць працяжніка).

• 3. — тут ёсць спалучэнне з некалькімі дзеясловамі, сепарацыя — ужо злучана. Належыць узнагадканне.

Правільна:
Варыянт — 4.

---

Варіянт 4 (Узровень 4)

Задача: Знайдзіце сказы, якія адпавядаюць схеме «П, а: П».

Тэкст:

1. "Глыбіні кузава пачуўся Марозаў голас. Што там такое здарылася?"
2. "Бацька прыжмурывае вочы і гаворыць любімую прыказку. Хочаш жыць, умей, брат, і круціцца."
3. "Першая гадзіна падумала старая і вымавіла ўголас. Паспею яшчэ, хаця б у тры выехаць з дому."
4. "Я еду, крыкнуў Іван. Гэта пастка."
5. "Матчына мова за руку павяла, прызнаваўся Якуб Колас і, хвіліну памаўчаўшы, дадаваў: Беларусь — слова пяшчотнае і ласкавае, гнеўнае і сумнае, паслухмянае і гнуткае ў паэтычным радку, было бліжэйшае і мілейшае майму сэрцу."

Рашэнне:

Тэкст адпавядае схеме «П, а: П» — у першы частцы працягваецца ідэя або сказ, а пасля — дапаўненне або растлумачэнне.

• Варыянт 2 і 5 адпавядаюць гэтай схеме, бо там ёсць структура: першы фрагмент і апасля — каментар або ўстаўка (з коскамі або двукоссямі).

Правільна:
Варыянт — 2 і 5.

---

Варіянт 5 (Базавы ўзровень)

Задача: Знайдзіце сказы, якія адпавядаюць схемам: «П! - а. - П!» або «П, -а, - п.».

Тэкст:

(1) "Раптам па-за кустамі ціхенька хруснула."
(2) "Уздрыгануліся хлопцы, азірнуліся ў кустах; стаіць казуля зграбная, прыгожая."
(3) "Задраўшы галаву, з невялікімі рагамі, на якіх было па два атожылкі, яна скубла маладыя парасткі і на шыі яе відаць была белая пляма."
(4) "Кожны момант яна азіралася, уздрыгвала і была гатовая знікнуць."

Рашэнне:

1. – Просты сказ, відповід debil, можа адпавядаць схемы «П!».
2. — складаны сказ, у якім ёсць некалькі сказаў, звязаных і злучальнай сувяззю, і нават падпарадкаваннем — адпавядае схемы «П, -а, - п.».

Заданне:

1. Вызначыць нумар аднаслоўнага сказа:
   Адказ: 1.

2. Вызначыць, складаны сказ з рознымі відамі сувязі:
   Адказ: 4 — тут спалучаецца злучальная і падпарадкаваная сувязі. Гэта складаны сказ, у якім ёсць як злучальныя, так і падпарадкавальныя прыставкі.

3. Дапоўніце дыялог:

• П! — П!
• П, —а, — п.

---

Гэта падрабязнае рашэнне для ўсіх вышэйпададзеных задач. Калі трэба further разьясненне або адказ на пэўную частку — паведамляйце!