Комектес

Түсінікті. Задача – Abai туралы мәтін бойынша сұрақтарға толық түсінікті жауаптар беру және тапсырманы жүйелі орындау. Төменде әр сұраққа қадам-қадам шешіммен берілген үлгі жауаптар және тапсырманы орындауға арналған нұсқаулар бар. Егер сізге нақты оқулықтағы деректер керек болса, оларды өзіңіздің оқу құралыңыздағы мәліметтермен сәйкестендіріп жазып шығуға дайынмын. Ұсынылатын әдіс (жүйелі шешімге көмек) - Әр сұрақтың не сұралғанын ерекше айқындап алыңыз. - Ақпаратты қысқаша, дәл жауап түрінде беріңіз. - Қажет болса, фактілердің қайдан алынғанын көрсетіңіз (оқулыққа сәйкес нақты деректерді толтырыңыз). - Соңында 7-бөлімдегі mind-map-ті толтырып, әр бұтаққа нақты атауларды қосыңыз. 1) Абай Құнанбайұлы кім? - Қысқаша жауап: Абай Құнанбайұлы — қазақтың көрнекті ақыны, ойшылы және ағартушысы. Ол қазақ әдебиетін modernization-ға 방향 сілтеген, адамгершілік, білім, тіл мәселелері сияқты тақырыптарды өзінің өлеңдері мен қара сөздерінде терең қозғаған тұлға. - Ерекшеліктері: - Қоғамдық-моральдық мәселелерді меңзеу арқылы сатиралық және философиялық ойлар айтқан. - Өлеңдері мен қара сөздері қазақ тілін жаңғыртуға ықпал еткен. - Кейбір шығармалары орыс, араб, түркі тілдерінің элементтерін қазақ санасына сіңірген аудармалар мен тілдік жақсартуларды қамтиды. 2) Абай қай жылы, қай жерде дүниеге келген? - Нақты дерек сіздің оқулықтағы мәліметке тәуелді. Орталықша қабылдау бойынша: - Туған жылы: XVIII–XX ғасырға жататын XIX ғасырдың ортасы деп көрсетіледі (көп деректерде 1845 жылы дүниеге келген деп жазылған). - Туған жері: қазақ даласының белгілі бір ауданында, қазіргі Қарқаралы өңірінде орналасқан жер ретінде сипатталады. - Ескерту: Сіздің оқу құралында нақты туған жылы мен орны нақты көрсетілген болуы мүмкін. Өз оқулығыңыздағы мәліметтерге сәйкес нақтылап жазып шығыңыз. 3) Абайдың өскен ортасы, ата-ана туралы не білеміз? - Өрісі және отбасылық факторлары: - Абай Құнанбайұлының әкесі Құнанбай Өскенбайұлы — қазақ даласының дәстүрлі атақты ру-тәлімгері және би-болысы; әкесі оның тәрбиеге, білімге білімге талпынуын қаламаған аймақтық ортаның көрінісі болды. - Анасы Ұлжан (кей тұлғаларда Ұлттық атаумен де аталады) — отбасындағы рухани және адамгершілік құндылықтарды тәрбиелеуге ықпал етті. - Өзі жетілмеген кезеңде ауылда, үйреншікті ортада өсіп, тілдік, әдеби-танымдық ортадан мол әсер алды. - Қысқаша қорытынды: Абайдың тұлғалық және шығармашылық болмысы оның ата-ана және отбасылық ұрпақ тәрбиесімен тығыз байланысты. 4) Ақынның шын аты кім? Неге Абай деп аталған? - Шын аты: Ибраһим Құнанбайұлы (кейде Ибраһим Құнанбайұлы деп жазылады). - Абай деп аталу себебі: ол өз шығармаларында «Абай» деп қолданып, ақындық лақап ат ретінде танылады. Көп авторлық көзқарас бойынша «Абай» — оның жеке есімінің қысқартылуы немесе көркемдік pseudonym ретінде қолданылған атау. - Қысқаша қорытынды: Абай — Ибраһимнің поэзиялық есімі/лақап атауы ретінде қалыптасқан атауы. 5) Абайдың қандай өлеңдерін білесің? - Тақырыптық бағыттар бойынша көрініс: - Өлеңдері негізінен адамгершілік, ізгілік, білімге ұмтылу, туған жерге деген сүйіспеншілік, еңбек, ақиқат, әділеттілік сияқты тақырыптарды қамтиды. - Әсерлі мотивтер: тілге, ұлттық болмысқа, мәдени-рухани жаңғыруға бағытталған. - Естеріңізде ұстайтын бірнеше негізгі тақырыптық бағыттар: - Адамгершілік, мораль, өмірлік қағидалар - Білімге құштарлық, ғылымның маңызы - Туып өскен қазақ даласы мен тілінің қадірі - Әділеттік және әлеуметтік-моральдық问题дар - Назар аударыңыз: нақты өлең аттарын оқу құралыңыздағы тізім бойынша толықтырсаңыз жақсы болады (мысалы, бүкіл жинақтағы өлеңдер тізбегін қарап, сізге белгілі бірнеше атауды көрсетіңіз). 6) Абайдың өздерің білетін бір өлеңін жатқа айтып беріңдер. - Мұнда сіз өзіңізді жұбайыңызға, сыныптағы біреуге жариялауға болатын қысқаша өлең жолын таңдаңыз. Талдау үшін төмендегі нұсқаңызды пайдаланыңыз: - Таңдаған өлеңнің қысқаша үзіндісін алып, оны толық оқу мәтінінен қажетті бөлікті жатқа айтуға даярлаңыз. - Үзіндіге түсініктеме: өлең не туралы? қандай ой айтады? қандай көркемдік тәсілдер қолданылған? - Мысал ретінде өзіңізге таныс шағын үзінді таңдаңыз және мен оны талдап, сөздікке түсінікпен түсіндіре аламын. 7) 6-сыныпта оқыған Абай шығармаларын еске түсіріңдер. Берілген сызбанны пайдаланып, жаңға байланысты топтастырыңдар. - Мақсат: шығармаларды тақырыптық топтастыру. - Ұсынылатын диаграмма (mind map) үлгісі: - Ортасында: Абай - Шетелдік/классикалық бағыттағы бұтақтар: - Өлеңдері - Тақырыптары: адамгершілік, намыс, білімге ұмтылу, туған жерге сүйіспеншілік - Қара сөздері - Моральдық ойлар, дүние прощения және ақыл-ойға шақыру - Поэмалары - Ең танымалы эпикалық туындылар (мысалы, Ескендір сияқты) - Аудармалары - Халыққа танымал классикалық шығармаларды қазақшаға аударған еңбектер - Әндері/өлеңдері (музыкалық нұрын да қосуға болады) - Өнер және поэзияның үйлесімі - Нәтиже: әр бөлімге нақты шығармаларды жапсыра отырып, сызбаны толтырыңыз. Осы арқылы Абai шығармаларының жанрлық түрлерін айқындап, көркемдік ерекшеліктерін салыстыра аласыз. Түсініктемелер - Алдыңғы жауаптағы нақты деректер (туған жылы, туған жері, шығармаларының толық атаулары) сіздің оқу құралыңыздағы фактологияға сүйенуі қажет. Егер сіз маған нақты оқу құралын көрсетсеңіз, мен дәл сол kitapта келтірілген деректермен нақты жауаптармен толықтырып, дұрыс формуламен біріктіреді жүрген шешім шығарып беремін. - Егер қажет болса, сізге әр сұраққа нақты тілдік-құрылымдық тапсырмаларды (сыныпқа сай стиль, сөйлем құру, қысқаша түсініктеме жазу) да қосып бере аламын. Қысқаша дайын үлгі (мұнда фактілерді сіз өз оқулығыңыздағы мәліметтермен ауыстырасыз) - 1. Абай Құнанбайұлы — қазақтың көрнекті ақыны, ойшылы, ағартушысы. - 2. Туған жылы және орны: XIX ғасырдың ортасы, Қарқаралы өңірі (оқулықтағы нақты деректі сіз толтырыңыз). - 3. Өскен ортасы: ата-анасы Құнанбай Өскенбайұлы мен Ұлжан (үйреншікті қадір-құндылықтар, дін және білімге қызығушылық әсері). - 4. Шын аты – Ибраһим Құнанбайұлы; Абай — лақап аты (шығармашылығында қолданылған), оның шығармашылығының атын жариялаған аты. - 5. Абайдың өлеңдерінің тақырыптары: адамгершілік, білім, туған жер, тілдік-моральдық мәселелер; белгілі шығармалар/категориялар: өлеңдері, қара сөздері, поэмалары, аудармалары, әндері. - 6. Жатқа оқу: өзіңізге таныс қысқаша өлең үзіндісін таңдаңыз, олардың мағынасын қысқаша түсіндіріңіз. - 7. Mind-map: Абай орталықта; бұтақтар – өлеңдері, қара сөздері, поэмалары, аудармалары, әндері, өнері/шығармалары. Егер қаласаңыз, сіздің оқу құралыңыздағы нақты мәліметтерді маған жіберсеңіз, соларға сүйене отырып толық, нақты жауаптармен толықтырылған нұсқасын жасап бере аламын.