Мая зямля – мая калыска, Дазволь схіліць мне галаву. Ля помнікаў і абеліскаў Люблю, працую і жыву. Люблю свой край у шуме хвояў, Працую шчыра дзень пры дні. Жыву я на зямлі герояў – На імі Ўзятай вышыні. Бывае горка і журботна Мне ў кожным леце і вясне, Бо жорстка, крэўна і смяротна Праходзіць памяць праз мяне. Зямля бацькоў – зямля святая: Яе расілі кроў і пот. Нашчадак мой! Табе світае Дзень без адчаю і грымот. На мармуры халодным даты Чытай, спыніўшы ў смутку крок. У іх – твайго жыцця пачатак, У іх – тваёй любві выток. Занесці эпітэт метафары параўнанні

Класная задача для тлумачэння літаратурных сродкаў. Ніжэй — анатомія тэксту з выдзяленнем эпітэтаў, метафар і параўнак (параўнанняў). Прывожу кораткі тлумачэнні і прыклады з радкоў. 1) Тлумачэнні тэрмінаў - Эпітэт (эпітэт): прымаўка-адзіночка або фраза, якой дадаюць якасць назоўніку (напрыклад, “сём’і зямлі”, “святая зямля”). У вершы эпітэты часта выступаюць у выглядзе прыметнікаў перад назоўнікамі або ў спалучэннях з іменем. - Метафара (метафара): слова або радок, дзе назва аднаго з’ява замяшчаецца іншай з-за агульнай сэнсавай сувязі (напрыклад, “мая зямля — мая калыска” — зямля раптам становіцца калыскай). - Параўнанне (параўнанне): сувязь “як…”, “падобна…” або з выкарыстаннем слоў-параўнальнікаў; у тэксце такой структуры звычайна пазнаецца як параўнанне. 2) Анатаванне тэксту па радках - Эпітэты - “Зямля святая” (радок 14) — эпітэт, які надае зямлі свяцільна-асвятляльную характарыстыку. - “Зямля герояў” (радок 7) — такія словазлучэнні надаюць зямлі якасную характарыстыку праз адносіны: зямля, якая належыць героям або абагаўляе іх. - “Зямля бацькоў” (радок 14) — эпітэтная фраза, якая апісвае зямлю праз адносіны да бацькоў (прадстаўляе тып зямлі, якая захоўвае памяць пра продкаў). - “На мармурах халодных” (радок 18) — характэрна-прыкметнае апісанне; словазлучэнне “халодных” прыметнік да “мрамуры” — эпітэт, які надае карціне выраз холада. - Участкі, дзе згадваецца “памяць” і дзе з’яўляюцца азначэнні, могуць неслабую тэндэнцыю эпітэты, напрыклад, апісанне памяці як жорсткай/кроўнай/смяротнай, але наогул гэтыя словы “жорстка”, “кроўна”, “смяротна” выконваюць ролю адметаў меры (зместавых дбай, спосабу дзеяння), а не класічных эпітэтаў да назоўнікаў. - Метафары - “Мая зямля – мая калыска” (радок 1) — адкрытая метафара: зямля роўна калыска, то бок падзеянне “земля” перанесена як “калыска” для цела/душы. - “Жыву я на зямлі герояў” (радок 7) і працяг у радку 8-9 — зямля герояў прадстаўлена як патройная спасылка: зямля-герояў, якая валодае высокімі вышынямі; гэта метафарычнае азначэнне роднай зямлі як месца чалавека і гонару. - “Яе расілі кроў і пот” (радок 15) — метафара прастаноўка: зямля (Яе) раслі кроў і пот; зямля стваралася крывёй і потам продкаў; персаніфікацыя зямлі як суб’екта паходжання. - “Памяць праходзіць праз мяне” (радок 13) — персаніфікацыя памяці: памяць не проста існуе, яна праходзіць праз гаворца. - “На мармуры халодным даты” (радок 18) — вобразна-метафарычнае апісанне даты на мармуры; даты — не літаральна даты, а сімвалічная інфармацыя пра мінулае, выяўлена як штосьці вынесенае на мурал ці надпіс. - Параўнанні - У тэксце відавочных параўнанняў з кан трубкай “як …” або “падобна …” няма. Таму можна сказаць: явных параўнанняў (параўнальнай канструкцыі) у тэксце няма. 3) Кароткі вынік анатацыі - Няпраўдзіва: явных параўнанняў няма. - Ёсць выразныя метафары: - “Мая зямля – мая калыска” (радок 1). - “Зямля герояў” (радок 7) як метафарычнае апісанне ролі землі. - “Яе расілі кроў і пот” (радок 15) — зямля стваралася праз працу і пакуты. - “Памяць праходзіць праз мяне” (радок 13) — персаніфікацыя памяці. - Ёсць эпітэты: - “Зямля святая” (радок 14). - “Зямля бацькоў” і “Зямля герояў” — эпітэты ў выглядзе апісання зямлі праз пярэфраз визначэнняў (звязаныя з роду/паходжаннем). - “На мармурах халодным” — эпітэт да “мрамуры” (халодны мрамар). - Магчыма размежаваць сэнс у радку “памяць праз мяне” як асобны літаратурны прыём (персаніфікацыя). 4) Кароткія рэкамендацыі для ўдасканалення задачы - Калі патрабуецца больш выразна вылучыць параўнанні, можна дадаць такі радок як мяркуемая часцінка: “Як маці, зямля майго народа…”, але гэта патрабуе змены тэксту. - Для вучня: запішыце кожны радок з тэтральным тлумачэннем, вылучыце, дзе ёсць эпітэт (слова, што азначае якасць) і дзе — метафара (параўнанне або перанос значэння без “як”). Таксама адзначайце месцы, дзе ёсць персаніфікацыя (напр., памяць праходзіць праз мяне). Калі хочаш, можу зрабіць табліцу анатацыі на кожны радок з пазнакай тыпу фігуры (эпітэт/метафара/параўнанне) і кароткім тлумачэннем.