прокариоттар және эукариоттар деген түсініктерге анықтама беріндер
Түсінік: прокариоттар және эукариоттар
- Прокариоттар дегеніміз не?
- Бұл клеткалық құрылымы қарапайым әрі шағын организмдер.
- Олардың жасушасында нағыз ядро жоқ – ДНК нуклеоид деп аталатын аймақта айналасқан бір тізбекті немесе түтікті түрде орналасады.
- Құрылымында мембранаға қабатталған органеллалар жоқ немесе өте аз саны бар.
- Рибосомалар 70S өлшемінде болады.
- Қабықша (клеткалық қабықша) бактерияларда көбінесе пептидогликогеннен тұрады; археяларда басқа composition болуы мүмкін.
- Өкілдері: бактериялар, археялар.
- Эукариоттар дегеніміз не?
- Бұл көлемді және күрделірек клеткалар иесі организмдер.
- Олардың жасушасында нақты ядро бар – ядролық мембранамен бөлінген, ішінде ДНК бірнеше сызықша (хромосома) түрінде болады.
- Мембранаға қабатталған органеллалар көп (митохондрия, ЭПС, Гольджи аппараты және т.б.).
- Рибосомалар 80S өлшемінде болады (қосалқы органеллалардағы митохондрияларда/клоропластарда 70S-рибосомалар да кездеседі, бірақ жалпы жасушада 80S).
- Құрылымда клеткалық қабықша әр түрлі болуы мүмкін: жануарлардың жасушасында қабықша жоқ, өсімдік және саңырауқұлақтардың қабықшасы целлюлоза немесе хитин сияқты заттардан құралған.
- Өкілдері: өсімдіктер, жануарлар, саңырауқұлақтар, протистер.
- Негізгі айырмашылықтардың қысқаша қоры
- Ядро: жоқ (прокариоттар) vs бар (эукариоттар).
- Органеллалар: жоқ/шамалы (прокариоттар) vs көп және мембранаға бөлінген (эукариоттар).
- ДНК ұйымдасуы: нуклеоид аймаққа таралған бір тізбек не бірнеше рет айналған болса да ядро жоқ; эукариоттарда ДНК ядро ішінде хромосомалар түрінде.
- Рибосомалар: 70S (прокариоттар) vs 80S (эукариоттар) (мұның кейбір органеллаларында 70S да болуы мүмкін).
- Жасуша бөлінуі: бинарлық бөліну (прокариоттар) vs митоз/мейоз (эукариоттар).
- Қабықша құрамы: бактериялардағы пептидогликоген көбінесе бар; археяларда өзгеше болуы мүмкін; эукариоттарда кейбірінде қабықша жоқ, өсімдік/саңырауқұлақтар/ Protista-ларда түрлі қабықшалар болады.
- Қысқаша мысалдар
- Прокариоттар: бактериялар мен археялар.
- Эукариоттар: өсімдіктер, жануарлар, саңырауқұлақтар,Protistaлар.
Егер қажет болса, осы түсініктерді түсінуге арналған қысқаша сұрақтармен (мысалдар, теңестіріп оқу жолы) немесе тартпа-тапсырмалармен көмектесе аламын.
Обсуждение
4 сообщенияжасуша органиттерін атаңдар
Жасуша органеллалары – бұл жасушаның ішінде түрлі қызметтерді атқаратын құрылымдар. Әр органелла өз функциясына қарай ерекшеленеді. Төменде негізгі жасуша органеллаларының тізімі және олардың қысқаша сипаттамасы берілген:
Ядро (nucleus):
- Жасушаның генетикалық ақпаратын (ДНК) сақтайды.
- Ядролық мембранамен қоршалған.
Митохондрия (mitochondria):
- Энергия (АТФ) өндіру процесінде негізгі рөл атқарады.
- «Клеткалық энергия станциясы» деп аталады.
Эндоплазмалық тор (endoplasmic reticulum, ЭПТ):
- Сарғыш ЭПТ (гладкий ЭПТ) – липидтер мен стероидтардың синтезі.
- Кедір-бұдыр ЭПТ (шершау ЭПТ) – ақуыздардың синтезін атқарады.
Гольджи аппараты (Golgi apparatus):
- Ақуыздарды өңдеп, тасымалдайтын құрылым.
- Секреторлы везикулаларға (жасуша өнімдерін шығару) айналдырады.
Рибосомалар (ribosomes):
- Ақуыз синтезін іске асырады.
- Жасушаның цитоплазмасында немесе кедір-бұдыр ЭПТ бетінде орналасады.
Лизосомалар (lysosomes):
- «Соққы ыдыстары» деп аталады, өйткені олар жасуша ішіндегі «қоқыстарды» жоюға қатысады.
- Арнайы ферменттерді қамтитын.
Пероксисомалар (peroxisomes):
- Май қышқылдарын ыдырату және тығыз заттарды залалсыздандыруға арналған.
Цитоскелет (cytoskeleton):
- Жасуша пішіні мен қозғалысын қамтамасыз етеді.
- Ақуыз талшықтарынан (микротүтікшелер, микрофиламенттер және аралық филаменттер) тұрады.
Центриольдер (centrioles):
- Жасуша бөлінуінде (митоз және мейоз) рөл атқарады.
- Цитоскелетпен әсерлеседі.
Плазмалық мембрана (plasma membrane):
- Жасушаның сыртқы шекарасын қалыптастырады.
- Жасушаға кірмес алдында материалдарды реттейді.
Вакуольдер (vacuoles):
- Сұйықтықты, тағамды, және дене қалдықтарын жинақтауға арналған.
- Өсімдік жасушаларында үлкен, ал жануарлар жасушаларында кішірек болуы мүмкін.
Хлоропласты (chloroplasts) (тек өсімдік және кейбір протистер жасушаларында):
- Photosynthesis процесін жүзеге асырады.
Бұл органеллалар жасушаның әртүрлі функцияларын атқаруда бірге жұмыс істейді, олардың координациясы жасушаның тіршілігін қамтамасыз етеді.
жасуша қабырғасы ма ағзалардың қасиеттері арасындағы байланысты анықтаңдар
Жасуша қабырғасы – бұл өсімдік, саңырауқұлақ, бактериялар және кейбір протистердің жасушаларында кездесетін құрам. Ол жасушаның ішкі құрылымдарын қорғауға, пішінін сақтауға және сыртқы ортадан бөлетін қорғаныс функциясын атқарады. Жасуша қабырғасының ағзалардың қасиеттері мен функциялары арасындағы байланысын анықтауға көмектесетін бірнеше негізгі аспектілер бар:
Пішіні мен құрылымы:
- Жасуша қабырғасы жасушаның пішінін сақтауға көмектеседі. Мысалы, өсімдік жасушалары квадрат немесе тікбұрышты пішінде болады. Бұл пішін жасуша қабырғасының мықтылығына байланысты.
- Бактериялардың қабырғалары өзгеше болуы мүмкін (пептидогликогеннен тұрады), ол оларды сыртқы факторлардан қорғайды.
Механикалық тұрақтылық:
- Жасуша қабырғасы механикалық күшке төзімділік көрсетеді, бұл жасушалардың зақымдалуына жол бермейді. Мысалы, биологиялық стресс жағдайында, қабықшасы бар жасуша құрғақшылыққа төзімді болады.
Су және минералдар алмасуы:
- Жасуша қабырғасы су мен еріген заттардың (минералдар, қоректік заттар) жасушаға кіруін реттеуде маңызды рөл атқарады. Мысалы, өсімдіктердің жасуша қабырғасы бойымен судың өтуі осылай жүзеге асады.
Қорғаныс функциясы:
- Жасуша қабырғасы патогендер (бактериялар, вирус және саңырауқұлақтар) мен қоршаған ортаның зиянды әсерлерінен қорғау үшін маңызды. Мысалы, қабықшасы бар ағзалар қоздырғыштардан жақсы қорғалатын болады.
Биосинтез және метаболизм:
- Жасуша қабырғасында кездесетін құрылымдар, мысалы, целлюлоза (өсімдіктерде) метаболизм процестерінде маңызды рөл атқарады. Бұл жасуша қабықтары өсімдіктің сапасын (пішіні мен беріктігі) қамтамасыз етеді.
Сигналдық функциялар:
- Жасуша қабырғасы жасушалар арасындағы сигналдарды қабылдауда рөл атқара алады, бұл жасушааралық коммуникацияны қамтамасыз етеді.
Осылайша, жасуша қабырғасы ағзалардың қасиеттері мен функциялары арасында тығыз байланыс болып табылады. Ол тек механикалық қорғаныс емес, сонымен қатар метаболиттік процестерді, су мен минералдар алмасуын, биосинтезді және организмнің жалпы тіршілігін реттеу үшін маңызды болып табылады.
