Фонетика орфография орфоэпия тыбыштардын бөлүнүшү деген тема болчу анн задача берди тапшырма бир сөздү жазып ар бир тамгасы кайсыл тамгага тийиштүү экенин жазып чыгыш кк сага түшүнүктү болушу үчүн мисал кылып жазп берейин мисалы Алма дейли Алма А-созулма, жоон, эринсиз, жаакка карай ж.б Л- М А- Ушуларгада ушунтип жазп бер

Тушүндүрмө максатында 8-класса үчүн түшүндүрмө менен “Алма” сөзүн фонетика-орфография чөйрөсүндө талдап чыгалы. Сөз эки слогдон турат: Ал- ма. Задача боюнча сунушталган үлгүдөгү форматта буларды жазып чыгалы: - Алма - А-созулма, кыска дыбыс, эриндер созулуп турган жок (эринсиз), тишке карай жагы back учу менен айтылат - Л- алвеолярдык, боковой согушуучу (ликвида), үндүү - М- билибалярдык назалдык, үндүү - А- гласная, кыска дыбыс, эриндер созулуп турган жок (эринсиз), тишке карай жайгашкан Толук түшүндүрмө менен нуска: 1) Сөз: Алма - Слогдор: Ал-ма - Фонетикалык түзүлүш: [А] [Л] [М] [А] 2) Ар бир тамга боюнча түшүндүрүш: - А (алгачкы буква) - Төрү: гласная (дыбыс) - Узактык: кыска (созулбаган) - Артикуляциялык өзгөчөлүк: ачык даңазалуу үн, эриндер созулуп товарилуйт эмес - Жайгаштыруу: тиштин алдында жайылып кетпейт, тили артка карай жайгашат (back vowel) - Транскрипциялык көрүнүш: [a] же [ɑ] өзүнчө аймакта айтылышы мүмкүн depending on диалект - Л (л буква) - Төрү: согуштук эмес, үндүү согуштуу (sonorant) - Место образования: альвеолярдык (тамага чейинки жери) - Мануар/тип: боковой латеральдык (лакыр) - А artic: үндүү, катуу же жумшак эмес (өзгөчөлүгү контекстке жараша жумшак болушу мүмкүн, “а” келгенде көбүнчө катуу) - Жайгаштыруу: тилдин чүпчөлүгү алфеолярдык такташууда - Транскрипциялык көрүнүш: [l] - М (м буква) - Төрү: согушулуу эмес, үндүү (sonorant) - Место образования: билибалярдык (икки буттун экөөнүн да кашап) - Мануар/тип: назалдык (nasal) - А artic: үндүү, жумшактык көбүнчө келүүчү өнөр менен - Жайгаштыруу: губалар жабылганда (bilabial) айтылат - Транскрипциялык көрүнүш: [m] - А (кээ бир учурларда акыркы буква) - Төрү: гласная (дынгыс) - Узактык: кыска - Артикуляциялык өзгөчөлүк: алгачкыдайдай эле аркада/back, эриндер ачылмайт - Жайгаштыруу: тил артта, ашык жалпысынан back сапка жакын - Транскрипциялык көрүнүш: [a] же [ɑ] 3) Кыскача транскрипция - Алма сөзүнүн стандарттуу русча транскрипциясы: [ˈɑlmɑ] же [ˈɑl.mɑ] (окучу менен айкын айтыла турган топтоо) - Эң негизги бөлүктөр: А – л – м – А; слогдор: Ал-ма 4) Орфоэпиялык эскертүүлөр - Кыргызча “Алма” сөзү көбүнчө эки слог менен (Ал-ма) көзгө or слухка түшүп айтылат. - Stress көбүнчө биринчи слогго түшөт: Ал́ма. Бирок диалекттерде акцент айырмасы болушу мүмкүн. - Артикуляциялык жүрүштө А жана А дыбыстары кыска түрдө айтыла тургандыктан созулбайт; Л жана М тилдин кайсы тарапка жайгашкандыгына жараша анык жагдайларда ырасмдуу айтыла берет. Эгер керек болсо, башка сөздөр менен дагы мисалдар бере алам (мисалы: Бөлмө, Жакын, Тарых, Көлө менен деле). Түсүндүрмөдө сурооңуз болсо кайсыл бөлүгү түшүнүксүз болсо, аны тактап берейин.