татар телендэ ничэ сузык аваз бар
Задача: «Татар телендә ничә сузык аваз бар» — сколько звуков-согласных? Здесь речь идёт именно о сузык авазлар (гласных), то есть сколько фонем гласных в современном стандартном татарском языке.
Короткий ответ
- В современном стандартном татарском языке 9 сузык аваз (гласных фонем).
Перечень гласных фонем и их отображение
- а — [a]
- ә — [æ]
- е — [e]
- и — [i]
- о — [o]
- ө — [ø]
- у — [u]
- ү — [y]
- ы — [ɯ]
Пояснения и контекст
- Эти 9 гласных фонем отражаются в татарской орфографии соответствующими буквами: а, ә, е, и, о, ө, у, ү, ы.
- В татарском языке гласные участвуют в гармонии гласных: суффиксы и окончания подстраиваются под гласную в корне по фронтальности (передний/задний ряд) и по округлённости. Это важная характеристика, которая влияет на образование форм слов и суффиксов.
- В разговорном произношении отдельные гласные могут иметь близкие варианты [в конкретных диалектах], но как фонемы они различаются в системе языка и различаются по месту артикуляции (передний/задний ряд и округлённость).
Небольшая демонстрация понятия
- Фонемы позволяют различать слова: например, смена одной гласной меняет значение слова или грамматическую форму. В татарском это особенно заметно в процессах гармонии гласных и согласовании суффиксов.
Практические советы для запоминания
- Запомнить пары фронт/задний и округлённость:
- передние: ә [æ], е [e], и [i], ү [y] — сужение к фронту, в некоторых случаях округлённость влияет на выбор суффиксов;
- задние: а [a], о [o], у [u], ы [ɯ] — задний ряд, без округлённости у некоторых гласных;
- дополнительные передние, округлённые: ө [ø], ү [y].
- Звук ы [ɯ] встречается как задний неогрублённый гласный и часто выделяет особое место в системе гласных.
Если хочешь, могу привести конкретные примеры слов на каждую гласную или сделать упражнение: подобрать слова, где встречаются эти гласные, или разобрать примеры гармонии гласных в суффиксах.
Обсуждение
8 сообщенийтатар телендэ ничэ тартык аваз бар?
Татар телендә 21 тартык аваз (согласных фонем) бар. Алар түбәндәгеләр:
- б [b]
- в [v]
- г [ɡ]
- д [d]
- җ [ʤ]
- з [z]
- й [j]
- к [k]
- л [l]
- м [m]
- н [n]
- ң [ŋ]
- п [p]
- р [r]
- с [s]
- т [t]
- ф [f]
- х [χ]
- ц [ts]
- ч [ʧ]
- ш [ʃ]
Болар арасында й, ң, б, д, г, з, һ, ф, ч, ш кебек авазларның үзенчәлекләре һәм звучание белән бәйле.
Әгәр кирәксә, һәр аваз белән бәйле конкрет мисаллар китерә алам.
кошлар теле темасына 10-12 жомлэдэн торган хикэя яз
Кошлар Теле
Берзаман, яшел урманда күп кенә кошлар яшәгән. Аларның һәрберсе үзенең матур кычкыруы, моңы һәм үзенчәлеге белән аерылып торган. Көннәрнең берендә, урманда иң зур һәм матур кош — ак аю, елмаеп, кошларны җыеп алды.
“Кешеләр безнең моңны ишетү өчен, безнең арада теләкләр турында сөйләшергә кирәк”, — диде ул. Кошларның барысы да игътибар белән тыңладылар. Коршак, тукран, һәм карлыгач кебек танылган кошлар, барысы да үз хистәрен әйтте.
Карлыгач: “Мин һәр язда кайтам, чөнки миңа җанлы булу өчен явым-төшем, кояш һәм яхшы климат кирәк”, — диде. Кошлар бер-берсен тыңлап, шаярган да булдылар.
Тукран әйтте: “Мин агачларның куакларын чеметеп, ялангач агачларда яшәүне яратам. Соңыннан башка кошларның гаугага килүе көндез минем кебек дөяләр утырыр.”
Шуннан соң, коршак: “Кошларда һәрбер хис һәм кәеф үзенчәлекле, һәм мин үземне кояшта тулысынча бәхетле тоям, һәр җәй, моңым белән сезнең күңелегезгә шатлык китерә!” — диде.
Кошлар игътибар белән тыңладылар, бер-берсенә ярдәм итеп, аларның һәрберсе үз авазлары белән урманны тулыландыралар. Кошларның моңы бер-берен тулыландырып, матур коену сыман булды.
Шул вакытта ак аю: “Без единнаднек, дуслык – безнең куаныч. Кошлар теле – бу искиткеч бер оҗмах!” — диде. Бөтен кошлар шунда ук килеп: “Бергә булса, без һәрчак бер-беребезне аңлыйбыз!” — дип кычкырдылар.
Шулай итеп, кошлар өзлексез хезмәттәшлек итеп, бер-берсенең авазларын һәм моңнарын яңа бер дөньяга әверелдеделәр. Аларның дуслыгы ел буе гөрләп торды, һәм урман һәрвакыт үпкәсез, яшел булды.
Кошлар телен белгәндә, алар һәр вакыт бергә, бер-берсенә ярдәм итеп, күккә рәхәт тынычлык алып килделәр.
кыска
Кошлар теле
Бер мәртәбә яшел урманда төрле кошлар яшәгән. Аларның һәркайсының үзенчәлекле авазлары булган. Көннәрнең берендә, ак аю кешеләргә кошларның моңын ишеттерергә теләп, кошларны җыйды.
Карлыгач: “Мин язда кайтам, чөнки миңа кояш һәм җанлылык кирәк”, — диде. Тукран агачларда яшәве турында сөйләде, ә коршак: “Мин җәйге кояшта бәхетле!”, — диде.
Ак аю: “Без дуслыкта, бергә гөр килә алабыз”, — диде. Бөтен кошлар да бер-берсенә ярдәм итеп, урманда уйнап, моңлы кычкырдылар.
Шулай итеп, кошларның бердәмлеге урманны матурландырып, дуслык һәм шатлык алып килде. Аларның моңы йөкле дөньяга әйбәтлек сәдакасы булды.
Гади җөмләләрдән тезмә кушма җөмләләр ясап яз. 1) козгын картайган. ул ризык таба алмаган. 2) ишек ачылды. козгын күренмәде. 3) малай эчкәрәк керде. кош аның каршысына килеп басты. 4) козгын томшыгын шакылдатты. ул үз телендә нәрсәдер әйтте. 5) козгын үз телендә нәрсәдер әйтте. малай аның телен аңламады. 6) умартачы абый козгынның телен аңлый икән. ул аның әйткәнен тәрҗемә итте.
Менә гади җөмләләрдән тезмә кушма җөмләләр ясап язылган текст:
- Козгын картайган, ләкин ул ризык таба алмаган.
- Ишек ачылды, әмма козгын күренмәде.
- Малай эчкәрәк керде, шул вакытта кош аның каршысына килеп басты.
- Козгын томшыгын шакылдатты һәм үз телендә нәрсәдер әйтте.
- Козгын үз телендә нәрсәдер әйтте, ләкин малай аның телен аңламады.
- Умартачы абый козгынның телен аңлый икән, ул аның әйткәнен тәрҗемә итте.
Әгәр тагын ярдәм кирәк булса, сораша аласың!
