10 -тапсырма. Тіл туралы мақал-мәтелді керекті сөздермен толықтырып жаз. Нақыл сөздердің мағынасын талдаңдар. 1. Тіл - адам ойының ... . 2. Аңдамай сөйлеген ... ... . 3. Ойнап сөйлесең де, ... ... . 4. Тисе - терекке, тимесе - ... . 5. Айтылған сөз ... оқпен тең. 6. Бал тамған тілден ... тамар. 7. Көп сез - ... ... . 8. Көп сез - күміс, аз сөз - ... . 9. Сөйлей-сөйлей... ... . 10. Таза сөйлеу - биік... . 11. Көңілсіз ... - ойға олақ.

Түсіндім. Задача тіл туралы мақал-мәтелдерді толық жазып, мағынасын талдауды көздейді. Өкінішке қарай, қазақ тіліндегі кейбір мақал-мәтелдердің нұсқалары farklı кітаптарда аздап erine-жай өзгеріп кездеседі, сондықтан 2, 3, 7, 9, 10, 11 тармақтарға нақты бір нұсқаны таңдап айту барысында бірнеше вариация болуы мүмкін. Төменде мен айқын түрде дәлелденген нұсқаларды және олардың мағынасын көрсетемін. Қалған тармақтарды сіздің оқулықтағы нақты нұсқаға сай тәмамдап беру үшін кітаптағы нұсқаны жіберсеңіз немесе қай нұсқаны таңдауға болатынын растағыңыз (практикалық вариациялар болуы мүмкін) – соған қарай толықтырамын. Белгіленген нақты толтырылған нұсқалар (мағынамен бірге) 1) Тіл - адам ойының айнасы. - Толтырылуы: айнасы - Мағынасы: Тіл ой-пікірдің көрінісі болып табылады. Қуатты және айқын ойды қалыптастыратын құралы тіл. Мұнда тіл адам ойының сыртқы көрінісін көрсетеді. 2) Аңдамай сөйлеген ... ... . - Мен ұсынып тұрған нұсқа (ең жиі кездесетін нұсқалардың бірі): сөзге жол жоқ - Толтырылуы: сөзге, жол - Мағынасы: Үнсіздікпен тыңдамай, ойлаусыз сөйлесе, оның нәтижесінде сөздің өзі зиянды, ешнәрсеге жарамсыз болуы мүмкін. Аңдамай айтылған сөзге жол жоқ деп түсіндіреді: абайлап емес, ойланбай айтқан сөздің зардабы болады. 3) Ойнап сөйлесең де, ... ... . - Бұл тармақта екі сөздік қойылым керек. Мынадай вариант жиі кездеседі: ойнап сөйлесең де, шындықты айт. - Толтырылуы (варианттардан бірі): шындықты, айт - Мағынасы: Ойнақтап сөйлессең де, ең маңыздысы – шындықты айтуға тырысу қажет. Ойнақтап, бейберекет сөйлегеннің өзінде шынайы ақпарат маңызды болып қала береді. 4) Тисе - терекке, тимесе - ... . - Толтырылуы: бұтаққа - Мағынасы: Әрбір әрекетке нақты дәлелмен, белгілі бір жеңіл шаршаусыз қарауға тиіс екендігін білдіреді: әсері бар жерде әрі-бері түсу керек, қолайсызда болса, онда басқа бір жалғасы болуы мүмкін. 5) Айтылған сөз ... оқпен тең. - Толтырылуы: атқан - Мағынасы: Айтылған сөздің жауапкершілігі бар, оның зардабы оқ сияқты тікелей әсер етеді. Ескерту: сөзге салмақпен қарау қажеттігін көрсетеді. 6) Бал тамған тілден ... тамар. - Толтырылуы: бал - Мағынасы: Сұлу, тәтті тілдің әсері де сүйіктісіне ұнағанның символы сияқты тәттілікті береді. Оған тура мағынада бал ләззат береді. 7) Көп сез - ... ... . - Бұл тармақ екі сөздік толтыруды қажет етеді. Әдетте екі сөздік нұсқалар бар болуы мүмкін (варианттар келіп түседі): - мысалы: көп сез - көп сөз - немесе: көп сез - көп себеб - Мағынасы: Көп сөз, көп ойлау немесе көп ойлану нәтижесінде түрлі нәтиже туғызуы мүмкін екенін білдіреді. Сөздің мөлшері ойды да, нәтижені де анықтайды. 8) Көп сез - күміс, аз сөз - ... . - Толтырылуы: алтын - Мағынасы: Сөздің саны маңызды емес, маңыздысы – дұрыс айтылған қысқа, бірақ мәні бар сөз. Көп сөздің орнына аз, бірақ нақты сөз – алтынға тең. 9) Сөйлей-сөйлей... ... . - Бұл тармақ екі сөздік толтыруды қажет етеді. Әдетте қолданылатын нұсқалар: - мысалы: тіл тиеді - немесе: тілің таяқтай - Мағынасы: Көп сөйлеген сайын тілдің шыдамдылығы таусылуы, сөйлеу мәдениетінің әлсіреуі мүмкін екенін білдіреді. 10) Таза сөйлеу - биік... . - Ең жиі кездесетін толықтыру: биік ой - Мағынасы: Таза, нақты, пайдалы сөйлеу – жоғары ойлаудың белгісі. Тілді көркем ұстау адамгершілік пен ой-өрістің биіктігін көрсетеді. 11) Көңілсіз ... - ойға олақ. - Бұл тармақ та екі сөздік толтыруды қажет етеді. Қолданылуы әр түрлі нұсқалармен кездеседі, бірақ мағынасы жалпы: көңіл күйдің нашар болуы ойдың шапшаңдығын, дәлдігін төмендетеді. - Мүмкін болатын толтырулар (варианттар): көңілсіз күй - ойға олақ; көңілсіз күн - ойға олақ - Мағынасы: көңіл күй нашар болғанда ойлау қабілеті бәсеңдейді, шешім қабылдау қиынға соғады. Мағыналық қысқаша талдау - Тіл туралы мақал-мәтелдер тілдің оймен тығыз байланысын көрсетеді: ойыңды дәл жеткізу, ойыңды еркін, бірақ жауапкершілікпен айту маңызды. - Аңдамай сөйлеген сөзге жол жоқ сияқты формулалар сөйлеудің жауапкершілігін, нәтижелі коммуникацияның маңызын ескертеді. - Қысқа, нақты және әдетті сөйлеу биік ойға, жоғары адамгершілікке апарады. - Құнды сөздер мен тәтті тілдің әсері туралы ұғымдар бал сияқты тәттілік пен түсіністікті көрсетеді. Енді нақты кітаптағы нұсқадан тәуелді қалған тармақтарды дәл толтырып берейін десеңіз, төмендегі біріншіден: - Сіз нақты пайдаланатын нұсқаны маған жіберсеңіз (мысалы, сіздің оқулықтағы 2-ші, 3-ші, 7-ші, 9-шы, 10-шы, 11-ші тармақтардың дәлWord choice-тары қандай екені), мен сізге дәлме-дәл сол нұсқаларға сай толықтырып, мағынасын да зерттеп бере аламын. - Немесе сізге кітаптағы сурет/мәтіннің түпнұсқасын жіберіңіз, мен сол бойынша толық әрі біркелкі жауап құрамын. Қорыта айтқанда: - Әзірге нақты дәл расталған толтырулар: 1 айнасы; 4 бұтаққа; 5 атқан; 6 бал; 8 алтын. - 2, 3, 7, 9, 10, 11 тармақтар үшін нақты нұсқаны сіздің оқулықтан растау керек немесе суретті жіберсеңіз, мен толық және дұрыс нұсқаларды дәлдесін берейін.