31. Төмөнку сөздөрдү жана сөз айкаштарын окугула. Алар кандай чыгармаларда кездешет.
1. Түн. Күн. Жаз. Жай. Күз. Кпп. Жыл. Кылым. Доор. Түш.
2. Тоонун этеги (Низовье гор). Фермердин кырманы (Ток фермера). Шар аккан суу бою (Берег быстрой реки). Адыр (Плоскогорье, холмы). Айдын талаа (Открытая степь). Көк дениз (Синее море). Эски турак-жай (Старая стоянка). Ата-бабам күн өткөргөн жай (Стоянка, где жили мои предки).
3. Жез кумган медный кувшин, көөкөр кумысница из кожи, туш кийиз настенный ковёр ручной работы, алум-житим смерть, ачарчылык голод, ый плач, кайгы-мун горе.
4. «Кут билим» гезити, «Жаны агым», «Кыргыз мада нияты», «Кыргыз туусу», «Слово Кыргызстана», «Чалкан», «Вечерний Бишкек», «Купи-Продай», «Работа», «Кыргыз тилинин грамматикасы», Кыргыз улуттук университети, Темиркул Үмөталиев көчөсү ж. б.
5. Жазгы нымдуу аба весенний влажный воздух, суук холод, кышкы чилде крещенские морозы ж. б.
6. Жайыт пастбище, жайылган мал рассеянное почетное место, узата стадо животных, шкаф шкаф, төр салынган шырдак (шырдак)
Жакшы. Бул тапшырмада әртүрдүү топтомдо берилген сөздөрдү же сөз айкаштарын кандай чыгармаларда кездешерин аныктоо керек. Мен жалпы метод менен түзүлүп чыккан мүмкүн болгон кайсы түрлөрдө же жанрда пайда болушу мүмкүн экенин түшүндүрүп берем, конкреттүү чыгармачылыкты тактоо үчүн өз текстиң же берилген авторлорду таанышсаң берсең жакшы болмок. Ошондуктан төмөнкүдө көрсөтүлгөндөрдү мүмкүн болушунча тактап, болжолдуу чыгармалардын категорияларын берип жатам. Эгер тексттерди берип койсоң, тандаган чыгармасын так аныктай алат.
1) Түн. Күн. Жаз. Жай. Күз. Кпп. Жыл. Кылым. Доор. Түш.
- Түшүнүгү: булардын баары табиятты, убакытты, сезону сүрөттөөгө өзгөчө маани берген лексема-жыйнак.
- Кандай чыгармаларда очурушу мүмкүн:
- Кыргыз эпосунда жана лирикасында: табиғаттын айкалышы, убакыттын алмашуусу темалары кеңири сүрөттөлөт. Эпикалык ырларда, толгон лирикада жана айкөнөнү сүрөттөгөн тексттерде көп кездешет.
- Манас эпосу жана башка кыргыз эпикалык чыгармалары: табиятка байланышкан сүрөттөмөлөр, мезгилдердин айкалышы көп орун алат.
- Кыргыз поэзиясынын лирикасы: сезондорду, күн-түндү, жыл мезгилин сүрөттөөнү көп колдонушат.
- Эмне кылуу керек: кандай чыгарманын тандаганын тактоо үчүн аталган сөздөрдү конкреттүү тексттин контекстине киргизип кара. Эгер Манас же башка белгилүү эпикалык чыгармалардын тизмеси керек болсо, белгилүү эпосуларын карап көр.
2) Тоонун этеги (Низовье гор). Фермердин кырманы (Ток фермера). Шар аккан суу бою (Берег быстрой реки). Адыр (Плоскогорье, холмы). Айдын талаа (Открытая степь). Көк дениз (Синее море). Эски турак-жай (Старая стоянка). Ата-бабам күн өткөргөн жай (Стоянка, где жили мои предки).
- Түшүнүгү: булghар географиялык сүрөттөр, локациялар, жерлешүү аймактарын сүрөттөөнүн түрлөрү.
- Кандай чыгармаларда очурушу мүмкүн:
- Эпостук жана мифтик-тарыхый тексттер: Манас сыяктуу улуттук эпостордо, кочолук жашоону сүрөттөгөн чыгармаларда, жайыттар, аргымак аймактар, тоолу өрөөндөр тууралуу көп бейнит сүрөттөр болот.
- Этнографиялык очерктер же жайыт туралы проза: коопсуз rural/nomadic жашоону камтыган адабий чыгармада да кездешет.
- Тарыхый-хроникалык материалдарда да кездешүү мүмкүн (өткөндө кышмоо кетирген жайыт жайлары тууралуу жазгандарда).
- Эмне кылуу керек: кайсы чыгармада кездешерин тактоо үчүн контекстти кара. Эгер Манас же башка улуттук эпосордо жолугат деп ойлогон болсоң, эпос же тарыхый-сүрөттөөчү проза карасаң болот.
3) Жез кумган медный кувшин, көөкөр кумысница из кожи, туш кийиз настенный ковёр ручной работы, алум-житим смерть, ачарчылык голод, ый плач, кайгы-мун горе.
- Түшүндүрүү: бул тизмектеги предметтер жана сезимдер менен байытылган образдарда колдонулат.
- Кандай чыгармаларда очурушу мүмкүн:
- Этнографиялык-тарыхый тексттер, той-думан, шаардык же айылдык адабияттардагы көнүмүш бейнелер: жашоонун материалдык баалары, үй-тиричилик буюмдары, уй-жай турмушунун сүрөттөрү.
- Эпостук жана улуттук баатырдык ырларда да ушундай образдар, калыптар болушу мүмкүн.
- Эмне кылуу керек: чыгарманы так айкалыштыруу үчүн конкреттүү тексттерди кара. Эгер "Манас" же башка улуттук эпостордо сүрөттөлүштөрдү издеп жатсаң, мүмкүн болгон тармактардан текшерсең натыйжа берет (мисалы, буюмдардын элдик сүрөттөлүшү, кайгы-мун сүрөттөмөсү).
4) «Кут билим» гезити, «Жаны агым», «Кыргыз мада нияты», «Кыргыз туусу», «Слово Кыргызстана», «Чалкан», «Вечерний Бишкек», «Купи-Продай», «Работа», «Кыргыз тилинин грамматикасы», Кыргыз улуттук университети, Темиркул Үмөталиев көчөсү ж. б.
- Түшүндүрүү: буларды контекстке жараша чыгармалар же текстикте кездешкен көрүнүштөр катары караса болот.
- Кандай чыгармаларда очурушу мүмкүн:
- Бул аталыштар негизинен басма сөздүк жана т иптеги документтер, курстук окуу куралдары, окуу программалар, тарыхый-этнографиялык макалалар, журналистика чыгармалары жана шаардык-басма сөзүндөгү тексттерде пайдаланыла турган элементтер.
- Өлкөөнүн тарыхый-чыгармаларына караган материалдарда "кыргыз тилинин грамматикасы" же башка көргөзмөл тексттерде кездешип турат.
- Эмне кылуу керек: бул чыгармалардын аты-жөнү басма сөздөрдүн же окуу куралдарынын жарашкан бөлүмдөрүндө кандай контекстте колдонуларын түшүнүү үчүн конкреттүү тексттерди кара. Эгер конкреттүү чыгармаңызды атасаңыз, кайсы макалаларда же учкучту тексттерде болушун тактай алам.
5) Жазгы нымдуу аба весенний влажный воздух, суук холод, кышкы чилде крещенские морозы ж. б.
- Түшүндүрүү: эки тилде тең сүрөттөөчү сөздөр – жаз, суук, кыш, чилденген аба ырайы тууралуу тариз.
- Кандай чыгармаларда очурушу мүмкүн:
- Табиятты сүрөттөөчү прозада жана поэзияда көп кездешет.
- Табият, мезгил жана сезимдердин айкалышы жакын поэмаларда, прозадагы табият сүрөттөмөсүндө.
- Эмне кылуу керек: текстте мезгилге карата сүрөттөөлөрдү издөө үчүн стилистикасына карап текшер. Эгер лирика же табиятка арналган проза болсо, мындай кадрлар көп болот.
6) Жайыт пастбище, жайылган мал рассеянное почетное место, узата стадо животных, шкаф шкаф, төр салынган шырдак (шырдак)
- Түшүндүрүү: жайыт, жайыттагы мал-мүлк, этнографиялык-кубат сүрөттөрү, шартына жараша үй-жай менен байланышкан образдар.
- Кандай чыгармаларда очурушу мүмкүн:
- Ауылдык-көкөйлүк проза жана кочмөн жашоону сүрөттөгөн чыгармаларда көп кездешет.
- Улуттук этнографиялык таразалуу тексттерде, «жашоонун кочо жашоосун» чагылдырган чыгармаларда.
- Эмне кылуу керек: чыгарманы так айкалыштыруу үчүн конкреттүү тексттерди кара. Шырдак, төр, жайыт, мал баккан сүрөттөрдү камтыган проза/поэзия жолугушу мүмкүн.
Жалпы сызык менен кеңеш:
- Эгер кайсы чыгарма керек экенин тактай турган тексттин үзундорун же авторлорду берсең, кайсы чыгармаларда аталган сөздөр же сөз айкаштары тураарын тактап берүүгө даярмын.
- Эгер өзүңдө тексттер же тандоо баракчалары бар болсо, бер, биз сөздөрдү кайсы чыгармаларда exact кездешерин так аныктайбыз.
- Эмигип келген чалгындоо үчүн практикалык жол:
- Корпусту же электрондук китептерди (Кыргыз жана түрк көйгөйлөрү боюнча) пайдаланып, ушул сөздөрдү издөө аркылуу кайсы чыгармада көп кездешерин көр.
- Окуучу үчүн жакшы трюк: ар бир топтому үчүн контексттик фрагменттен бир-эки сөйлюкту табып көрсөтүү (мисалы, «тоонун этеги» же «айдын талаа» деген сүрөттөмө кайсы текстте колдонулганын табуу).
Егер конкреттүү талаптар бар болсо (мисалы, кызматкерлердин терифтенип чыккан тизмеси, авторлор, же эмнеге ылайық экенин белгилей), мага айтыңыз. Мен сенен келген белгилерге ылайык тактоочу, мисалдар менен толук жооп берейин.
